HIV ile enfekte bireylerde tedavi başarısı ve tedavi uyumunu etkileyen faktörlerin değerlendirilmesi

Abstract

İnsan immün yetmezlik virüsü (HIV), bağışıklık sistemi hücrelerini enfekte ederek immün sistem hasarına yol açar ve tedavi edilmezse edinsel immün yetmezlik sendromu (AIDS)'na neden olur. Bu nedenle HIV olgularında; hangi yaklaşım ve ilaçlarla immu?nolojik ve virolojik yanıtın daha iyi olacag?ı yapılan c?alıs?malarda araştırılmaktadır. Biz de bu çalışmada; HIV enfeksiyonu seyrini, tedaviye yanıt ve uyum düzeyini etkileyen faktörleri araştırmayı amaçladık. C?alıs?mamız 15 Eylül ile 15 Kasım 2024 tarihleri arasında Go?ztepe Prof. Dr. Su?leyman Yalc?ın S?ehir Hastanesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji poliklinig?ine bas?vuran hastalar için tasarlanmış kesitsel bir c?alıs?madır. Bu tarihler arasında; HIV tanısı doğrulanmış, takip ve tedavisi devam eden, en az 6 aydır antiretroviral tedavi (ART) alan, 18 yaşından büyük 150 hasta çalışmaya dahil edilmiştir. Çalışma kapsamında her hastaya yüz yüze anket uygulanmıştır. Hastaların; sosyodemografik verileri, tedavi rejimleri, viral yük ve immünolojik değerleri, ek hastalıkları, tedaviye uyum ve yanıt düzeyleri ile bunları etkileyen faktörler incelenmiştir. Çalışmaya katılan hastaların %11,3 (n=17)'ü kadın, %88,7 (n=133)'si erkekti ve ortalama yaşları 39,7 ± 11,6 olarak saptandı. Hastaların %53,3'ü birden fazla cinsel partnere sahipti; %52'sinin homoseksüel, %45,3'ünün heteroseksüel olduğu saptandı. Hastaların %50,7'sinde HIV'e eşlik eden ek hastalık olduğu (psikiyatrik hastalıklar (%14), hiperlipidemi (%12), hipertansiyon (%8,7) ve diyabet (%8)) saptandı. Ayrıca, %40,7'sinde bir veya daha fazla koenfeksiyon (en sık sifiliz, %39,3) tespit edildi. Hastaların %68,7'sinin tedaviye yüksek düzeyde uyum gösterdiği, %45,3'ünde hafif-orta düzeyde depresyonun görüldüğü, %83,3'ünde tedavinin 6. ayında virolojik baskılanmanın ve %62'sinde beklenen immünolojik yanıtın gerçekleştiği tespit edildi. Ayrıca tedavinin 6. ayında hastaların %8'inde virolojik başarısızlık ile %2'sinde immünolojik başarısızlık görüldüğü saptandı. Tedavi başarısı ile depresyon ve tedaviye uyum düzeyi arasında anlamlı bir farklılık tespit edilirken (sırasıyla p=0.015 ve p=0.05) ortalama gelir düzeyi, sigara, alkol ve keyif verici madde kullanımı gibi faktörler ile tedavi başarı oranları arasında anlamlı bir farklılık tespit edilmedi (p>0.05). Tedavi uyumu ile yaş (p=0.040), ortalama gelir düzeyi (p=0.023), eğitim seviyesi (p=0.020), keyif verici madde kullanımı (p=0.016), ilaç yan etkisi (p=0.049), tedavi başlangıcındaki CD4+ T lenfosit sayısı (p=0.030), depresyon düzeyi (p<0.001) ve takipte rebound gelişimi (p=0.049) arasında anlamlı bir farklılık tespit edilirken, cinsiyet, medeni durum, sigara ve alkol kullanımı, ek ilaç kullanım durumu, kullanılan ART sayısı, tedavi başlangıcındaki viral yük ile tedavi uyum düzeyleri arasında anlamlı bir farklılık tespit edilmedi (p>0.05). Tedaviye uyumun artırılması ve depresyon gibi psikososyal faktörlerin yönetimi, hem bireysel hem de toplumsal sağlık açısından kritik öneme sahiptir. HIV takip ve tedavisinde; biyolojik ve psikososyal yaklaşımların bir arada olduğu bütüncül stratejiler benimsenerek daha başarılı sonuçlara ulaşılabilir. Anahtar kelimeler: HIV, antiretroviral tedavi, tedavi uyumu, virolojik baskılanma, immünolojik yanıtThe Human Immunodeficiency Virus (HIV) infects immune system cells, causing immune system damage and, if untreated, progresses to Acquired Immune Deficiency Syndrome (AIDS). Research in HIV cases focuses on identifying the approaches and medications that achieve better immunological and virological responses. This study aims to investigate factors influencing the progression of HIV infection, treatment adherence, and response levels. This cross-sectional study was conducted between September 15 and November 15, 2024, at the Infectious Diseases and Clinical Microbiology outpatient clinic of Göztepe Prof. Dr. Süleyman Yalçın City Hospital. A total of 150 HIV-positive patients aged 18 and older, on antiretroviral therapy (ART) for at least six months, were included. Within the scope of the study, a face-to-face survey was applied to each patient. Data on patients' sociodemographics, treatment regimens, viral load, immunological status, comorbidities, treatment adherence, response levels, and influencing factors were analyzed. Of the participants, 11.3% were female and 88.7% male, with an average age of 39.7 ± 11.6 years. Among them, 53.3% had multiple sexual partners, 52% identified as homosexual and 45,3% identified as heterosexual. Comorbidities were present in 50.7% of patients, including psychiatric disorders (14%), hyperlipidemia (12%), hypertension (8.7%), and diabetes (8%). Coinfections were found in 40.7%, with syphilis being the most common (39.3%). High treatment adherence was observed in 68.7% of patients, while 45.3% experienced mild to moderate depression.By the 6th month of treatment, virological suppression was achieved in 83.3%, and an expected immunological response in 62% of patients. However, virological failure occurred in 8%, and immunological failure in 2%. Significant differences were noted between treatment success and both depression (p=0.015) and adherence levels (p=0.05). No significant relationship was found between treatment success and factors like average income, smoking, alcohol, or recreational drug use (p>0.05). Adherence was significantly associated with age (p=0.040), income (p=0.023), education (p=0.020), recreational drug use (p=0.016), drug side effects (p=0.049), baseline CD4+ T-cell count (p=0.030), depression (p<0.001), and rebound during follow-up (p=0.049). No significant relationship was found between adherence and gender, marital status, smoking, alcohol use, or ART count (p>0.05). Improving treatment adherence and addressing psychosocial factors such as depression are critical for individual and public health. Holistic strategies integrating biological and psychosocial approaches are essential for better outcomes in HIV care and treatment. Keywords: HIV, antiretroviral therapy, treatment adherence, virological suppression, immunological response