KUTADGU BİLİG’DE GEÇEN İKİ MATEMATİK TERİMİ HAKKINDA: cebr ü muḳābel(e) ve ʿaded ceẕri On Two Mathematics Terms in the Qutadgu Bilig: Jabr U Muqābal(a) and ʿaded Jaẕri

Abstract

Kutadgu Bilig’in Reşit Rahmeti Arat tarafından yayımlanan neşri (1947)üç yazmaya dayanarak hazırlanmıştır. Arat’ın fişlerinden hareketle talebeleritarafından hazırlanıp yayımlanan Kutadgu Bilig’in indeksi (1979) ise, eserinmetin sorunlarının çözümü için çok değerlidir. Bu indeksin yayımlanmasıylabirlikte Kutadgu Bilig’in metin sorunları kolaylıkla görülebilir olmuştur.Bunun yanında, zamanla dizinde de bazı yanlışlıklara rastlanmıştır. Bunabinaen, Kutadgu Bilig’in neşrinin yapılıp dizinin hazırlanmasından bugünekadar eser üzerine araştırmacılar tarafından yeni okuma, düzeltme önerilerisunulagelmiştir. Bütün amaç, eseri daha anlaşılır kılma çabasıdır. Neşir vedizindeki sorunlu her kelime hakkında tekrar düşünülmesi eser için önemlibir katkıdır. İncelemelerimiz neticesinde Kutadgu Bilig’in dizininde ikimatematik teriminin (cebr ü muk?bel(e) ve ?aded ce?ri) bağlamdan kopukolarak ele alındığı ve hatalı karşılıklar verildiği görülmüştür. Ayrıca Arat’ınçevirisinde de bu terimlerin yer aldığı beyitlerin örtük bir anlam içerdiğitespit edilmiştir. Bu sebeple, kaleme alınan bu makalede, ilgili iki terim,tarihî arka plan dikkate alınarak açıklanıp dizindeki konumları belirlenecekve bunun ışığında söz konusu beyitlerin de daha anlaşılır çevirileri bir öneriolarak sunulacaktır.