Bütüncül dengeleme teorisi (Theory of omnıbalancıng) çerçevesinde üçüncü dünya ülkelerinde ittifak arayışı: İç Savaş dönemi Angola örneği

Abstract

Bu çalışmada üçüncü dünya ülkelerinin dış politikada hangi amaçla ittifak kurdukları sorusuna yanıt aranmaktadır. Çalışmanın teorik çerçevesini Steven David'in 1991 yılında literatüre kazandırdığı Bütüncül Dengeleme Teorisi oluşturmaktadır. Teorisinde realizmin temel varsayımlarını yeniden yorumlayan David, üçüncü dünya ülkelerinin ittifak tercihlerini açıklamak için birey seviyesinde bir analiz düzeyi kullanmaktadır. Bu doğrultuda yazar, nevi şahsına münhasır özelliklere sahip olan üçüncü dünya ülkelerinin kurdukları ittifaklardaki temel motivasyon kaynağının liderlerinin iktidarda kalma arzusu olduğunu savunmaktadır. Tezde vaka incelemesi olarak ise Angola'da bir üçüncü dünya ülkesinin ortaya çıkışı ve iç savaş döneminde yerel grupların (MPLA, FNLA ve UNITA) dış aktörlerle (ABD, SSCB, Küba, Güney Afrika, Zaire) kurdukları ittifaklar incelenmiştir. Çalışmada sömürgecilik döneminin Angola'da David'in öngördüğü şekliyle bir üçüncü dünya ülkesinin ortaya çıkmasında son derece etkili olduğu ve Bütüncül Dengeleme Teorisi'nin Angola İç Savaşı'nın özellikle 1975-1988 yılları arasındaki döneminde kurulan ittifakları oldukça başarılı bir şekilde açıklayabildiği sonucuna ulaşılmıştır. 1988 yılından itibaren dış aktörlerin Angola'dan aşamalı olarak çekilmesi ve güç kaybeden UNITA'nın bir gerilla/terör örgütü haline dönüşmesi ise, bu teorinin bahsi geçen iç savaşın ittifak dinamiklerini açıklamaya yönelik başarısını zamanla sona erdirmiştir. Bu kapsamda, çalışmada varılan bir diğer sonuç ise Bütüncül Dengeleme Teorisi'nin bilhassa Soğuk Savaş'ın ardından yaşanan gelişmelere göre revize edilerek yeniden kullanılabileceğidir. Örneğin Angola'da, MPLA hükümetinin iç savaşın ardından Çin Halk Cumhuriyeti (Çin) ile yakın ilişkilerinin, bu teorinin yeniden yorumlanmış bir versiyonuyla açıklanabileceği düşünülmektedir. Bu varsayımın temel dayanağını ise, dönemler ve şartlar değişse bile, üçüncü dünya ülkelerinin temel karakteristik özelliklerinin büyük oranda aynı kaldığı ve ülke liderlerinin iktidarda kalma arzularının değişmediği fikri oluşturmaktadır.

In this study, an answer is sought to the question for which purpose the third world countries have formed alliances in foreign policy. The theoretical framework of the study consists of the theory of Omnibalancing, which Steven David brought to the literature in 1991. Reinterpreting the basic assumptions of realism in his theory, David uses an individual level of analysis to explain the alliance preferences of third world countries. Accordingly, the author argues that the main source of motivation in the alliances formed by the third world countries, which have sui generis features, is the desire of their leaders to stay in power. As a case study in the thesis, on the other hand, the emergence of a third world country in Angola and the alliances established by local groups (MPLA, FNLA and UNITA) with foreign actors (USA, USSR, Cuba, South Africa, Zaire) during the civil war were examined. In the study, it was concluded that the colonial period was extremely effective in the emergence of a third world country in Angola like envisioned by David and that the theory of Omnibalancing is able to explain the alliances formed during the Angolan Civil War, especially between the years 1975-1988, quite successfully. The gradual withdrawal of external actors from Angola since 1988 and the transformation of UNITA, which lost power, into a guerrilla/terrorist organization, ended the success of this theory in explaining the alliance dynamics of the aforementioned civil war. In this context, another conclusion made in the study is that the theory of Omnibalancing can be revised, especially according to the developments after the Cold War, and reused. In Angola, for instance, it is thought that the MPLA government's close relations with China after the civil war can be explained by a reinterpreted version of this theory. The main basis of this assumption is the idea that the basic characteristics of third world countries remain largely the same and the desire of the country's leaders to stay in power does not change, even if the eras and conditions change.