İbrahim Kâmî b. Ali'nin El-Meftûh adlı eserinin tenkitli neşri ve matematiksel değerlendirmesi

Abstract

Bu yüksek lisans tezinin konusu İbrahim Kâmî b. Ali' nin "El-Meftûh" adlı eserinin tenkitli neşri ve matematiksel değerlendirmesidir. Çalışmada Osmanlı son dönem mesaha çalışmaları İbrahim Kâmî b. Ali'nin el-Meftûh adlı eserinin üzerinden değerlendirilmeye çalışılmıştır. Günümüze üç nüshası ulaşan eserimizin elimizde müellife ait nüshası bulunduğundan nüshalar arasındaki farklılıklar gösterilmemiştir ancak tenkitli neşir esasları açısından incelenerek ihtilaflı durumlarda nüshalara başvurulmuştur. Metnin Osmanlı Türkçesi aslı transkripsiyon alfabesi ile yazılmış, metin içerisinde işlenmiştir. Yazma eserin orijinal görüntüsündeki sayfa düzenini korumak amacıyla, tenkitli metin sayfa başları belirtilerek karşılıklı satırlar denk gelecek şekilde hazırlanmıştır. Matematiksel analiz bölümünde işlemler ve denklemler bugün kullandığımız notasyon ile gösterilerek yazılmış, metnin daha sade bir Türkçe ile izahı yapılmaya çalışılmıştır. Tam anlamıyla dil içi çeviri olmayan ama metne bağlılığın ön planda tutulduğu bir sadeleştirme çalışması da matematiksel analiz bölümünde yer almıştır. Eserde yer alan tüm çizimler tarafımızdan tekrar yapılmış, bazı bölümlere daha açıklayıcı olmak gayesiyle yeni çizimler eklenmiştir. Başlıklandırmalar orijinal metinde olduğu gibi korunmuştur. Böylece metnin Osmanlı dönemi mesaha çalışmaları arasındaki yeri ve anlamı tespit edilmeye çalışılmıştır.

The subject of this master's thesis is the critical edition and mathematical evaluation of Ibrahim Kamî b. Ali's "Al-Meftûh". In this study, it is attempted to evaluate the applied geometry studies of the late Ottoman period through Ibrahim Qamî b. Ali's al-Meftûh. The differences between these copies of our work, of which three copies have survived to the present day, are analyzed in terms of the principles of critical edition, written in transcription alphabet and processed in the text. In order to preserve the page layout in the original image of the work, the synchronized text has been prepared in such a way that the opposite lines coincide by indicating the page headings. In the mathematical analysis section, the operations and equations are written in the notation we use today, and the text is explained in a simpler Turkish. A simplification study, which is not a literal translation, but which prioritizes adherence to the text, is also included in the mathematical analysis section. All the drawings in the work have been redone by us, and new drawings have been added to some chapters in order to be more explanatory. Headings have been preserved as in the original text. Thus, we have tried to determine the place and meaning of the text among the Ottoman period survey studies.