Bir Işıktan Fazlası: Bilim ve Bilim İnsanının Benzetme Temelli Kavramsallaştırılması Üzerine Dilbilimsel Bir İnceleme

Abstract

Bu çalışma, üniversite öğrencilerinin “bilim” ve “bilim insanı” kavramlarını nasıl kavramsallaştırdıklarını incelemeyi amaçlamaktadır. Bu amaçla, Hacettepe Üniversitesi’nde Felsefe, Biyoloji ve Dilbilim bölümlerinden toplam 90 öğrenciye açık uçlu sorular içeren betimleyici bir anket uygulanmıştır. Katılımcılardan, “Bilim … gibidir çünkü … ” ve “Bilim insanı … gibidir çünkü …” ifadelerini tamamlamaları ve bu benzetmelerini gerekçelendirmeleri istenmiştir. Yapı Eşleme Kuramı (Structure Mapping Theory, Gentner, 1983) çerçevesinde gerçekleştirilen veri çözümlemesinde, katılımcıların bilim kavramını genellikle ışık, doğa, nehir, uzay ve yaşam gibi benzetmelerle tanımladığı belirlenmiştir. Bu benzetmeler, bilimin dinamik, sistematik ve yönlendirici yapısına işaret etmektedir. Öte yandan, bilim insanı kavramı çocuk, astronot, madenci, sanatçı ve meşale/ışık taşıyıcısı gibi benzetmelerle ifade edilmiştir. Bu benzetmeler, bilim insanının keşfetme, yaratıcı düşünme, sabır ve merak unsurlarını vurgulamaktadır. Çalışmanın sınırlılıkları arasında örneklem büyüklüğünün sınırlı olması, kullanılan anket sorularının kapsamının dar olması ve nicel analiz yöntemlerinin kullanılmaması yer almaktadır. Bu bağlamda, gelecekteki çalışmalarda daha geniş örneklemlerle ve nicel analizlerle daha kapsamlı değerlendirmeler yapılması önerilmektedir.

This study aims to explore how university students conceptualise the notions of “science” and “scientist.” To accomplish this, a descriptive questionnaire including open-ended prompts was administered to 90 undergraduate students from the Philosophy, Biology, and Linguistics departments at Hacettepe University. The participants were asked to fill in the statements such as “Science is like… because … ” and “A scientist is like … because … ” and to provide reasonable arguments for their analogies. The data analysis was conducted within the framework of Structure Mapping Theory (Gentner, 1983), focusing on identifying relational structures underlying the participants’ analogical expressions. The results of the present study showed that the concept of science was primarily associated with analogies such as light, nature, river, space and life, emphasising its dynamic, systematic and guiding nature. In contrast, the concept of the scientist was conveyed through analogies including child, astronaut, miner, artist, and torchbearer, emphasising qualities such as exploration, creativity, perseverance, and curiosity. The study has three main limitations: a relatively small sample size, the limited scope of the questionnaire, and the lack of quantitative analysis. Future research is recommended to include larger sample sizes and quantitative approaches to validate the findings more robustly.