20. Yüzyıl Dönemecinde Bilim Dili Olarak Türkçeye Dair Bazı Notlar - I

Abstract

Avrupa’da 18. ve 19. yüzyıllarda sanayi devrimlerinin ilk merhalesi gerçekleşirkenilmî, iktisadî, siyasî, hukukî, felsefî, edebî ve diğer sahalarda da değişmeler,gelişmeler yaşanmaktaydı. Avrupa milletleri söz konusu sahalarda dilin terminolojikihtiyacını fikir, icat ve üretime paralel olarak tabii yollardan karşıladılar; kendidillerinde gündelik hayata ait kelimeleri ıstılahî olarak kullanmanın yanı sıra kültüreltemelleri üzerinde yaşadıkları tarihî toplumların dillerinden, Yunanca ve Latincedenyararlanmaktan imtina etmediler. Bilim dillerini bu surette geliştirdiler.Türkiye bu gelişmeleri sonradan takip ve taklit etme yoluna gittiğinden Türkçede hazırlıksızdı. Fakat Avrupa’nın son yüzyıllarda gerçekleştirdiği ilmî hamlelerebigâne de kalınmadı. Birçok sahada kendisini gösteren gecikmişliğin farkınadaha 18. yüzyılda varılmış, 19. yüzyılın başından itibaren bazı sultanlar, devletricali ve mütefekkirler tarafından eksiklikleri giderme yolunda birtakım müşahhasçalışmalar yapılmıştır.Birkaç bölüm hâlinde yayımlayarak tamamlamayı arzu ettiğimiz bu makalede 20.yüzyıla girerken Türk münevverinin ilmî terminolojinin geliştirilmesi hususundasahip olduğu görüşler ve takip ettiği yollar, günümüzde Türkçenin bilim dili olarakdurumu da gözetilerek ele alınacaktır. Bu ilk bölümde daha ziyade Avrupa dillerininbilim dili olma sürecine kısaca değinilerek Türkçede ihtiyacın giderilmesine yönelikolarak 19. yüzyılda ilk etapta yapılan hamlelere temas edilecektir.