Bilim ve iktidar ilişkisi: Manhattan Projesi örneği

Abstract

Bilgi ya da bilim ve güç arasındaki ilişki, insanlık tarihi boyunca farklı toplum ve dönemlerde birbirinden farklı düzey ve şekillerde kendisini göstermiştir. Kapitalist üretim biçiminin ortaya çıktığı ve üretimde bilimin etkinliğinin arttığı 19. yüzyıldan itibaren bilim ve güç ilişkisi hiç olmadığı düzeyde ivme kazanmıştır. Bu süreçte sermaye, bilimi kendi çıkarları doğrultusunda kullanıp onu kontrol altına alarak, bilimin yaşamın içindeki diğer birçok değer gibi, alınıp satılabilen, toplumsal niteliklerinden sıyrılmış bir metaya ve hatta toplumlar için tehdit içeren bir savaş aracına dönüşmesine sebep olmuştur. Manhattan Projesi bilim ve iktidar ilişkisinin bu yönünü açığa çıkaran ve sonuçlarıyla insanlık tarihinde yer edinmiş olaylardan biridir. Bu bilim projesinin sonucu olarak üretilen atom bombaları en az 350 bin insanın hayatına mal olmuş, çok daha fazlasını olumsuz etkilemiştir. Böylesi bir sonucun ortaya çıkmasındaki rollerinden dolayı projede yer alan bilim insanları birçok eleştirinin odak noktasında yer almışlardır. Bu çalışmada, bilim-iktidar ittifakının yirminci yüzyılda toplumsal hayata ve tarihsel süreçlere ne tür yansımaları olduğu incelenecek, bilim ve iktidar arasındaki ilişkiler Manhattan Projesi çerçevesinde örneklendirilerek ele alınacaktır.The relationship between scientia or science and power had been experienced in different levels and forms in different societies and periods in the history of humanity. This relationship reached to a level in the nineteenth century that cannot be compared to the past by the efficient use of science in the capitalist model of production. In this process, the capitalist class used the science for its own benefits and bring it under its control. This was the cause of the transformation of science into a commodity that can be bought and sold, leaving its social qualities, and furthermore making it a tool of war threatening societies. The Manhattan Project is one of the significant events that reveals this aspect of the relationship between science and power and stands out in human history with its consequences. The atomic bombs which were produced as a result of this scientific project caused at least 350 thousand people to die and affected many more. Because of their role in the emergence of such a result, the scientists in the project became the target of criticization. This study aims to examine the impact of the twentieth-century alliance between science and power on the social life and historical phenomena. The relationship of science and power will be dealt within the frame of the example of the Manhattan Project.