MUHAFAZAKÂRLIK İLE SOSYOLOJİ İLİŞKİSİ VE BATILILAŞMA ELEŞTİRİSİ BAĞLAMINDA SAİD HALİM PAŞA’NIN ÖNGÖRÜLERİ

Abstract

Türkiye’de muhafazakârlık, kendine özgü yönlere sahiptir. Said Halim Paşa, muhafazakârlık ve İslamcılık konularında özgün yorumlara sahip bir isim olarak dikkat çekmektedir. Bu makalede Cumhuriyet öncesi dönemde belirgin bir şekilde toplumsal gerçekliği, zamanın ruhunu ve İslam’ı merkeze alan bir tavırla muhafazakâr bir sosyolojik yorum geliştiren Said Halim Paşa’nın görüşleri değerlendirilecektir. Öncelikle sosyoloji ile muhafazakârlık ilişkisi üzerinde durulacak ve Said Halim Paşa’nın bu ilişki temelinde öne sürdüğü İslam ve toplum merkezli, taklitçiliğe karşı muhafazakâr sosyolojik yorum tespit edilecektir. O, bir toplumun değişmesinin ancak kendi gerçekliği içinden olması gerektiğine inanmıştır. Taklitçi Batıcı anlayışlar, kendi toplumlarında bir yabancılaşma ve kültürel kriz potansiyeline sahiptir. Cumhuriyet sonrasında yaşanan radikal ve devrimci değişim hem İslamcılık ile muhafazakârlığı bir araya getirerek hem de radikal bir Batılılaşmaya dayandığı için onun öngörülerini doğrulamıştır. Bu süreç aynı zamanda toplumsal gerçekliğe ve dolayısıyla sosyolojiye rağmen gerçekleşmiştir. Belki de bu nedenle bugün hâlâ Said Halim Paşa önemli bir düşünür olarak dikkat çekmektedir. Ayrıca yaşadığı dönemde tespit ettiği sosyal, kültürel ve siyasi sorunların önemli bir kısmı yüzyıldan fazla bir süre geçmesine rağmen halen önemli sorunlar olmaya devam etmektedir. Radikal İslamcı hareketlerin Türkiye’de neden başarılı olamayacakları sorusu da Said Halim Paşa düşüncesi üzerinden cevaplanabilecek bir sorudur.