Asistan hekimlerde medikal malpraktis korkusu ve defansif tıp uygulamaları üzerine anket çalışması

Abstract

Bu çalışma, Prof. Dr. Süleyman Yalçın Şehir Hastanesi'nde görev yapan asistan hekimlerin tıbbi malpraktis korkusu düzeyleri ile defansif tıp uygulamaları arasındaki ilişkiyi çok boyutlu olarak incelemeyi amaçlamaktadır. Aynı zamanda demografik ve mesleki değişkenlerin (yaş, cinsiyet, branş, deneyim süresi, ZMS sigortası varlığı, soruşturma öyküsü) bu ilişki üzerindeki etkileri analiz edilmiştir. Kesitsel ve analitik nitelikte tasarlanan bu çalışmada, Prof. Dr. Süleyman Yalçın Şehir Hastanesi'nde görev yapan 302 asistan hekim çevrim içi anket yoluyla değerlendirilmiştir. Veri toplama aracı olarak sosyodemografik bilgi formu, Malpraktis Korku Ölçeği ve defansif tıp davranışlarını ölçen alt ölçeklerden oluşan anket formu kullanılmıştır. Verilerin analizinde parametrik olmayan testler (Mann-Whitney U, Kruskal-Wallis) ve Spearman korelasyon analizi uygulanmış, anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edilmiştir. Katılımcıların malpraktis korkusu puan ortalaması 23,8 ± 4,9 olarak tespit edilmiştir. Malpraktis korkusu, özellikle geçmişte soruşturma veya şikâyet yaşamış (p=0,014) ve zorunlu mali sorunluluk (ZMS) sigortası yaptırmış (p=0,001) hekimlerde anlamlı düzeyde daha yüksektir. Malpraktis korkusu ile maliyeti artırıcı davranışlar (cost-increasing behavior), savunucu davranışlar (defensive behavior) ve kaçınma davranışları (avoidance behavior) arasında pozitif korelasyon saptanmıştır. Mesleki deneyim süresi arttıkça defansif tıp davranış puanlarında da anlamlı artış gözlenmiştir. Özellikle 6–10 yıl deneyime sahip hekimlerde cost-increasing behavior (p=0,012), avoidance behavior (p=0,006) ve negative defensive tendency (p=0,007) puanları daha yüksektir. Ayrıca daha önce soruşturma geçirenlerde de defansif davranış puanlarının istatistiksel olarak anlamlı biçimde arttığı saptanmıştır. Bu çalışma, malpraktis korkusunun asistan hekimlerde defansif tıp uygulamalarını artırdığını ve bu durumun klinik karar verme süreçlerini etkileyebilecek boyutlara ulaştığını ortaya koymuştur. Malpraktis tehdidine karşı geliştirilen defansif stratejilerin, hekimlerin mesleki pratiklerinde davranışsal değişikliklere yol açtığı ve sağlık sisteminde kaynak israfı, klinik kalitede düşüş ve hasta güvenliğinde zafiyet gibi sonuçlar doğurabileceği vurgulanmaktadır. Bulgular hem bireysel düzeyde farkındalık oluşturulması hem de yapısal düzeyde destekleyici hukuki/kurumsal düzenlemelerin geliştirilmesi gerekliliğine işaret etmektedir.Medical malpractice fear is increasingly recognized as a factor influencing clinical decision-making and promoting defensive medical practices among physicians. While this issue has been extensively studied among attending physicians, limited data exist regarding resident physicians, who are still in training and subject to intense clinical and legal pressures. To assess the relationship between fear of medical malpractice and the adoption of defensive medicine behaviors among resident physicians in Türkiye, and to examine how demographic and professional variables influence this relationship. This cross-sectional, analytical study was conducted among 302 resident physicians at Prof. Dr. Süleyman Yalçın City Hospital. Data were collected via an online questionnaire comprising a sociodemographic information form, the Malpractice Fear Scale, and validated subscales measuring cost-increasing behaviors, defensive behaviors, and avoidance tendencies. Statistical analyses included Mann-Whitney U, Kruskal-Wallis, and Spearman correlation tests, with significance set at p<0.05. The mean malpractice fear score was 23.8 ± 4.9. Physicians who had previously experienced a legal complaint or investigation and those with liability insurance reported significantly higher levels of malpractice fear (p=0.014 and p=0.001, respectively). Malpractice fear was positively correlated with cost-increasing, defensive, and avoidance behaviors. Residents with 6–10 years of professional experience exhibited significantly higher scores in these domains (p<0.05). Fear of malpractice is a significant determinant of defensive medical behavior among resident physicians. These behaviors, often driven by legal anxiety rather than clinical necessity, may lead to unnecessary testing, avoidance of high-risk patients, and increased healthcare costs. The findings highlight the urgent need for systemic reforms to address medico-legal stressors and to support evidence-based, patient-centered care in medical training environments.