Türkiye'de mülki idarenin geleceği: Fonksiyonları ve işleyişindeki değişim

Abstract

Bu çalışmada; Fransız/Napolyon sisteminden model alınan mülki idare sisteminin, Anglo-Amerikan yönetim modelinin birçok unsurunun ve ilkelerinin standart haline geldiği günümüzde işlevini ne ölçüde yerine getirebildiğinin ortaya konulması amaçlanmıştır. Bu sebeple çalışmada; kökenini Anglo-Amerikan yönetim geleneğine dayanan Yeni Kamu Yönetimi (YKY) yaklaşımının ilkelerinin mülki idare ve mülki idare amirlerinin (MİA) üzerindeki etkileri incelenmiştir. Köklü bir devlet geleneğine sahip olan mülki idare sistemi günümüzde varlığını halen sürdürmekle birlikte, yaşanan paradigma değişimi sonucunda; reformların etkileri, mülki idarenin yerel yönetim yasaları ile görev ve yetkilerinin azaltıldığı, seçimli valilik, yerelleşmenin mülki idare üzerindeki etkisi, mülki idare amirlerinin vesayet yetkisinin azaltılıp azaltılmadığı, merkez-yerel ilişkileri, 6360 sayılı Kanunun mülki idare üzerindeki etkileri, İl İdaresi Kanununun ele alınması gerekliliği, mülki idarenin yapılandırılması, Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sisteminde (CHS) mülki idare amirlerinin konumu gibi konular gündeme gelmiş ve varlığı sorgulanmaya başlanmıştır. Dolayısıyla çalışma bu başlıklar üzerinden ivme almaktadır. Çalışmanın geçerlik ve güvenirliliğinin yüksek düzeyde olmasını sağlamak amacıyla çalışmada; nitel ve nicel araştırma tekniklerinin bir arada kullanıldığı karma yöntem kullanılmıştır. Nitel araştırma deseni olarak fenomenoloji kullanılmıştır. Veri toplama araçları olarak yarı yapılandırılmış mülakat, elit mülakat ve anket yöntemleri kullanılmıştır. Karma yöntem araştırma tasarımı; 347 anket yanıtı ve 25 yarı yapılandırılmış görüşme kullanılarak uygulanmıştır. Araştırma sonucunda; mülki idare amirlerinin yaşanan paradigma değişiminin farkında oldukları, değişimin ekonomik ve sosyal yapıları değiştirdiği gibi mülki idareyi de etkilediği, mülki idarenin görev alanlarında bir daralma yaşansa da bu daralmanın olumsuz bir şekilde gerçekleşmediği, görevlerindeki daralmanın olması gerektiği gibi gerçekleştiği görülmüştür. Sistemin doğası gereği mülki idarede bürokratik yapının devam etmesine rağmen, kimi zaman bu yapının dışına çıkıldığı, vatandaş odaklılığın benimsendiği, hesap verebilir ve şeffaf bir yapıya sahip olunduğu, sonuç odaklılık, kuralcılık, rekabetçiliğin ve risk almanın kişilere göre değiştiği saptanmıştır. Mülki idarenin gelecekte de varlığını devam ettireceği, mülki idarenin özellikle kriz dönemlerinde daha fazla ön plana çıktığı, gelecekte eş güdüm, temsil, istişare, hakemlik görevlerinin öneminin daha fazla ortaya çıkacağı anlaşılmıştır. Bununla birlikte mülki idareye iklim değişikliği, göç yönetimi, sosyal hizmetlere dair yeni görevler verilebileceği düşünülmektedir.

This study aims to reveal the extent to which the provincial administration system modeled after the French/Napoleonic system can fulfill its function today, when many elements and principles of the Anglo-American administration model have become standard. For this reason, the study examines the impact of the principles of the New Public Management (NPM) approach, which has its roots in the Anglo-American administrative tradition, on the civil administration and civil administrators (MİA). Although the civil administration system, which has a deep-rooted state tradition, still exists today, the paradigm shift has led to questioning its existence. Issues such as the effects of reforms, the reduction of duties and authorities of the civil administration by local government laws, elective governorship, the impact of localization on civil administration, whether the supervisory authority of civil administrators has been reduced, central-local relations, the impact of Law No. 6360 on civil administration, the necessity of addressing the Provincial Administration Law, the structuring of civil administration, and the position of civil administrators in the Presidential Government System have come to the fore. Therefore, the study gains momentum through these topics. To ensure a high level of validity and reliability of the study, a mixed-method approach combining qualitative and quantitative research techniques was used. Phenomenology was employed as the qualitative research design. Semi-structured interviews, elite interviews and questionnaires were used as data collection tools. Mixed method research design was applied using 347 questionnaire responses and 25 semi-structured interviews. As a result of the research, it was observed that the civil administrative chiefs were aware of the paradigm shift, that the change affected the provincial administration as it changed the economic and social structures, that although there was a contraction in the duties of the civil administration, this contraction did not occur in a negative way, and that the contraction in their duties was realized as it should be. Although the bureaucratic structure continues in the provincial administration due to the nature of the system, it is found that this structure is sometimes deviated from, citizen-oriented, accountable and transparent, result-oriented, rule-oriented, competitiveness and risk-taking vary according to individuals. It is understood that the provincial administration will continue to exist in the future, that the provincial administration is more prominent especially in times of crisis, and that the importance of coordination, representation, consultation and arbitration duties will become more important in the future. In addition, it is thought that the provincial administration may be assigned new tasks related to climate change, migration management and social services.