Mekânın “İttihâz”ı: Osmanlı’nın Son Dönemlerinde Cizvitlerin Kayseri ve Adana’da Bazı İnşaat Faaliyetleri

Abstract

Osmanlı arşiv belgelerinde, özellikle mekân üzerine yazılmış resmi yazılarda, “ittihâz” sözcüğünün çok sık kullanıldığı görülür. Belgelerde geçtiği biçimiyle bu sözcük mekânı “edinme”, “öyleymiş gibi kabul etme ya da kullanma” anlamlarına gelmektedir. Bir mekânın bir başka mekân yerine kullanılması durumunda da sıkça rastlanan bu sözcük, kuşkusuz Osmanlı dünyasında kural dışı mekân kullanımlarına dair bulguları da ortaya çıkarmıştır. Özellikle gayrimüslimler tarafından kullanılan yapıların dönüştürülmesi ve genişletilmesi hakkında yazılan belgelerde, “ittihâz” sözcüğünün mekânın kural dışı işlevlendirilmesini ifade etmek için sıkça kullanıldığı belirlenmiştir. Bu makalede öncelikle arşiv belgelerine ilişkin özetlerin genel taraması yapılarak “ittihâz” sözcüğünün mekâna ilişkin kullanım biçimleri değerlendirilmiş ardından Kayseri ve Adana’da Cizvit rahip ve rahibelerinin inşa faaliyetleri örneğinden yola çıkılarak mekânların “ittihâz” biçimleri ele alınmıştır. The “ittihâz” word was frequently used in Ottoman archive records, particularly in the official writings about places. This word was used with various denotations in records as acquiring, assuming or substituting the place. The situation of place refunctionings was also often states with this word definitely comes in sight the anomalous place usage in Ottoman world. The “ittihâz” word was used for stating anomalous functionings of places and it more often took part in the records about transformation and enlarging of buildings used by non-muslim people. Primarily, summaries of the archive records are researched and lexical meanings of “ittihâz” word about place usage are commentated in this article. Subsequently, the acceptance (“ittihâz”) types of places are analysed according to construction works of Jesuits (Society of Jesus) in Kayseri and Adana.