CANLILIK VE CANLILIKBİLİMİ ÜZERİNE YENİ BİR DEĞERLENDİRME

Abstract

Bu çalışmada, canlılığın öğretisi olarak da ele alabileceğimiz biyolojinin tarihî tanımından hareketle, canlılık ve can tanımına kapı aralamaya dönük birtakım açıklamalar ortaya konmaya çalışılmaktadır. Bu açıklamalara uygun şekilde günümüz biyolojisinde bazı terimlerin tashihi, bazı terimlerin de temyizi gereği dile getirilmektedir. Bunlardan ilki, yaygın şekliyle homeostasis olarak bilinen terimin homeokinesis olarak güncellenmesidir. Bu sebeple, anlam ayrımına vurgu yapacak surette birtakım önermeler üzerinde durulmaktadır. Makalenin ortaya çıkış sürecinde ve örgüsünde şu üç soru tekrarlanmıştır: 1) Canlılık nedir? 2) Canlılığın farklı dereceleri var mıdır? 3) Varsa, en temel canlılık hâli nedir? Bu sorulara cevaplar aranırken, biyolojinin farklı konularına göndermeler yapılmaktadır. Aynı zamanda, biyolojik olgu ve olayların açıklanmasında indirgemeci bir bakıştan ziyade canlılığın beliriveren bir süreç olduğu iddiasıyla belirimci bir bakış önerilmektedir. Sonuç olarak, biyolojik organizasyonun kendi sıradüzeni içinde ilk olarak hücre seviyesi ele alınmakta ve hücre, organ ve organizma seviyelerinde beliriveren üç katmanlı bir canlılık görüşü öne sürülmektedir. Önerilen bu canlılık görüşü her üç seviyede birer bilinç ve bellek tipini de içkindir.