Dolabnâme Türünün Osmanlı Ben-Anlatılarına Katkısı: Fakîrî’nin Dolabnâme’si Örneği

Abstract

Klasik Türk şiirinde XIV. yüzyıl sonlarından itibaren ortaya çıkan dolabnâme türü; Allah aşkını, varoluş sırrını ve kadere teslimiyeti su dolabı alegorisi (temsilî istiare) üzerinden soru-cevap yoluyla ve tahkiyevî üslupla anlatan şiirlerdir. Kalkandelenli Fakîrî 29 Rebiülâhir 904 (14 Aralık 1498) tarihinde yazdığı Dolabnâme adlı mesnevisini Sultan II. Bayezid’e sunmak istemiştir. Fakîrî’nin mesnevi nazım şekliyle 797 beyit ile yazdığı bu eser, benzerleri içinde en uzun dolabnâmedir. Bu makalede İhsan Fazlıoğlu’nun ben-anlatısı ontolojisi hakkındaki tespitlerine dayanarak Fakîrî’nin Dolabnâme adlı eseri “ben”, “biz”, “kendilik” ve “öteki-ben” anlatısı olarak incelenmiştir. Genç yaşta ölen Kalkandelenli Fakîrî’nin kendi sergüzeştinden bahsettiği bu eser, meçhul şairin otobiyografisine katkı sağlayacaktır. Su dolabı alegorisiyle Fakîrî’nin “kendilik anlatısı” olarak okunabilen eserde, ayrıca “öteki-ben” Cem Sultan ve Sultan II. Bayezid’den bahsedilmiştir.

Dolabnâmas are poems that appeared in classical Turkish poetry from the end of the 14th century onwards and narrate the mysteries of existence, love of Allah and submission to fate through the allegory of a water-wheel in a question-answer style. Fakîrî, a poet from Tetovo (Kalkandelen), wrote his Dolabnâma on 29 Rebiülâhir 904 (14 December 1498) to present it to Sultan Bayezid II. This work, which Fakîrî wrote in the form of a 797 couplet masnawi, has the feature of being the longest dolabnâma among similar ones. In this article, based on İhsan Fazlıoğlu's determinations on the ontology of self-narrative, Fakîrî's Dolabnâma is analysed as a narrative of the “I", "we", "self" and "other". There is very little information about the life of Fakîrî, who died at an early age. This work, in which Fakîrî talks about his life, will contribute to the poet's autobiography. In the work, which can be read allegorically as Fakîrî's “the self-essence-narrative”, the "the others” Cem Sultan and Sultan Bayezid II are also mentioned.