Türk Çocuklar İçin Yazılmış Fransızca Manzum Bir Sözlük: Miftâh-ı Lisân

Abstract

Anadili Türkçe olan çocuklara Fransızca öğretmek maksadıyla Yûsuf Hâlis Efenditarafından 1266/1849-1850’de kaleme alınan ve bu dillerdeki yegâne örnek olan Miftâh-ıLisân adlı manzum sözlük, bazı yenilikleri de beraberinde getirmiştir. Manzum sözlükgeleneğinde Osmanlı coğrafyasında önceleri elsine-i selâse denilen Türk, Arap ve Farsdillerinden ikisinin veya üçünün kullanıldığı sözlükler yazılmış, daha sonra ise muhtelifihtiyaçlar sebebiyle Osmanlı tebasının konuştuğu dillerde ikidilli manzum sözlükler kaleme alınmıştır. Miftâh-ı Lisân ile ilk defa bu daire dışında bir örnek verilmiştir. Bir diğeryenilik ise daha önce kaleme alınan manzum sözlüklerde karşılaşılmayan alfabe sorununu gidermeye dönüktür. Fransızcanın Latin harflriyle yazılması sebebiyle bu eserde, kelimelerin telaffuzları Arap harflriyle gösterilmiş, ayrıca altlarına Latin harflriyle Fransızca imlâları yazılmıştır. Bu çalışmada manzum sözlüklerin tarihçesinden ve işlevindenkısaca bahsedildikten sonra Türkçe-Fransızca manzum sözlükle ilgili bilgiler verilmişve buna benzer örnekler olup olmadığı dile getirilmiştir. Çalışmada ayrıca bu sözlüğünmukaddime ve hatime kısımları ve bunların mensur söylenişleri ile sözlük kısmından birkıtaya yer verilmiştir. Matbu metinden bazı sayfaların da yer aldığı çalışmanın sonuç kısmında ayrıca Miftâh-ı Lisân’ın yazılış amacına ulaşıp ulaşmadığı sorgulanmıştır