Ahlâk ve Siyaset Felsefesi Bağlamında Stoacı Ana ve Alt Erdemler Teorisi

Abstract

Bu makalenin konusu, Stoacılığın kurucu filozoflarından Khrysippos’un ortaya koyduğu ana ve alt erdemler ayrımı, tablosu ve teorisi ile Roma dönemi ahlâk, siyaset ve hukuk alanının öncülerinden birisi olan Cicero’nun erdemler ve erdemsizlikler ayrımı, tablosu ve teorisi arasındaki benzerlikleri ve farklılıkları değerlendirmektir. Khrysippos, ahlâk felsefesi tarihinde, ilk kez ve açık olarak, erdemleri, ana ve alt olmak üzere ayırması, tasnif etmesi ve teorik bir çerçeve içine yerleştirmesi yönüyle önemlidir. Cicero ise, Khrysippos kaynaklı alt erdemleri zenginleştirmesi, alt erdemsizlikleri belirginleştirmek suretiyle ayrıntılı hale getirmesi ve ahlâkî muhtevalı Khrysipposçu erdemleri siyasî bir içeriğe dönüştürmesi açısından tebarüz etmektedir. Makalenin yazılış sebebi, Khrysippos’un şekillendirdiği ve Cicero’nun geliştirerek genellikle onayladığı, bazı yönlerini ise düzeltmeye çalıştığı erdem ve erdemsizlik teorisinin ahlâk ve siyaset felsefesi çalışmalarında, konuların bir parçası olacak biçimde ve ayrıntılı olmaksızın değinilmesidir. Khrysippos’un ve Cicero’nun erdem ve erdemsizlik teorilerinin merkezî bir problemi olarak ele alınması, makalenin önemi olarak görülebilir. Erdemin, insan aklının tüm varlıkların ortak doğasını ifade eden evrenin-Tanrı’nın aklıyla uyumlu ve tutarlı kılınması anlamına gelmesi, erdemin kaynağının ruhun tek yetisi olan akılda aranması, irrasyonel olan dürtülerin, tutkuların ve duyguların rasyonel bilgi gibi aklın ürünü olması ve ilkece gerçek erdemin bilgelik olmasına karşılık, siyasal-toplumsal eylem yaşamında adalet erdemine özel önem verilmesi, makalede altı çizilen temel unsurlardır.