DOĞA YASALARI VE BİLİMSEL ÖZCÜLÜK ÜZERİNE

Abstract

Doğa yasalarına ilişkin farklı kuramlar David Hume’un nedensellik ve düzenlilik üzerine görüşlerinin kabulüne ya da reddedilmesine dayanır. Nesnelerin kategorik ya da istidadı özelliklerini merkeze alan iki ana görüşten bahsedebiliriz: Kategorik görüşe göre doğa yasaları, özelliklerin özlerinde temellendirilmeyip aksine kategorik özellikler arasındaki metafiziksel olumsal ilişkiler olarak tanımlanır. Bu ilişkiler, misal, David Lewis’e göre F’nin düzenli olarak G tarafından izlendiği, kısaca R(F,G) biçimdeki, düzenliliktir. David Armstrong için ise yasalar tümeller arasında bulunan olumsal alışılmış zorunluluğun özel bir ikinci-düzey N(F,G) ilişkisidir. Diğer bir hâkim görüş ise yasaların nesnelerin sahip olduğu istidadı özellikler tarafından belirlendiğini ve doğa yasalarının metafiziksel zorunlu olduğunu savunan istidadı özcülük kuramlarıdır. Son yıllarda birbirinden farklı pek çok özcü kuram, gerek doğa yasalarına gerekse de nesnelere ait özelliklere ilişkin farklı açıklamalar getirmektedir. Bu yazımızda amacımız, istidadı özcü düşünürlerden Brian Ellis’in istidadı özelliklere yüklediği anlamdan hareketle tesis ettiği bilimsel özcülük anlayışını, doğa yasası yorumu özelinde düzenlilik ve alışılmış zorunluluk kuramları ile karşılaştırarak bilimsel özcülüğün diğer kuramlara nazaran ne tür yenilikler sunduğunu tartışacağız.