Yükselen Çin'in dış politikasında Afganistan'ın jeopolitik önemi

Abstract

Afganistan, sahip olduğu jeopolitik ve jeoekonomik konumu nedeniyle her zaman küresel ve bölgesel aktörlerin ilgi odağında olmuştur. Tarih boyunca Persler, Yunanlılar, Moğollar, İngilizler ve Ruslar tarafından işgal edilmesi, 2001'de de ABD'nin müdahalesi ile karşı karşıya kalmasının en önemli nedenlerinden biri sahip olduğu jeopolitik önemle ilgilidir. Afganistan'a egemen olan bir güç, aynı zamanda Orta Asya, Orta Doğu ve Güney Asya gibi bölgeleri çok kolay bir şekilde kontrol etme imkânına sahip olmaktadır, çünkü Afganistan, ismini andığımız bölgelerin birbirine bağlanmasını mümkün kılan, onlar için köprü özelliği taşıyan bir ülkedir. Aynı şekilde son yıllarda hızla gelişen ve hegemon güç olmaya aday gösterilen Çin'in dış politikasında da Afganistan'ın artan bir önemi vardır ve şüphesiz bu önem, Afganistan'ın coğrafi konumu, barındırdığı zengin mineraller ve enerji kaynakları ile yakından alakalıdır. Bu çalışmada yükselen Çin'in dış politikasında Afganistan'ın jeopolitik önemi analiz edilmiş; bunu yaparken de Uluslararası İlişkilerde jeopolitik yaklaşımdan faydalanılmıştır. Çalışma neticesinde, Afganistan'ın tarih boyunca jeopolitik önemini koruduğu; Çin'in Afganistan'a verdiği önemin, gerçekleştirdiği yatırımların ve Afganistan siyasetinde etkili bir aktör olma çabasının da yine Afganistan'ın coğrafi konumu, jeostratejik ve jeoekonomik önemi ile alakalı olduğu bulgusuna varılmıştır. 2001'den sonra ikili ilişkilerin hızla gelişmesi ve özellikle 2014'ten sonra büyük bir ivme kazanması, yakın gelecekte Çin'in Afganistan üzerinde etkili bir güç olacağına işaret etmektedir. Çalışma temel olarak üç bölümden meydana gelmektedir: İlk bölümü jeopolitik teoriler oluşturmaktadır, ikinci bölümde ise Afganistan'ın siyasi tarihi ve jeopolitik, jeostratejik ve jeoekonomik önemi ele alınmıştır, üçüncü bölümde ise Çin dış politikasının genel çerçevesi, Çin için Afganistan'ın jeopolitik, jeostratejik ve jeoekonomik önemi ile Çin'in son yıllarda bu ülkede gerçekleştirdiği faaliyetler analiz edilmiştir.

Afghanistan has always been at the center of attention of the global and regional actors due to its geopolitical and geoeconomic position. Throughout history, its invasion by the Persians, Greeks, Mongols, Great Britain, and Russians, as well as facing the U.S. intervention in 2001, were all related to its geopolitical importance. A power that dominates Afghanistan will also have the opportunity to control the regions such as Central Asia, the Middle East, and South Asia very easily because Afghanistan is a country that makes it possible for the above-mentioned regions to get connected and carries a "bridge role" for them. Likewise, the increasing importance of Afghanistan in the foreign policy of China, which has developed rapidly in recent years and is nominated as a hegemonic power, is undoubtedly related to its geographical location, rich minerals, and energy resources. In this study, the geopolitical importance of Afghanistan in the foreign policy of rising China has been analized and while doing that, the geopolitical approach in International Relations has been utilized. As a result of the study, it has been found that Afghanistan still maintains its geopolitical importance and the significance that China attaches to Afghanistan, its efforts to be an effective actor in Afghanistan's politics and its investments are all related to the geographical location, geostrategic and geoeconomic importance of Afghanistan. The improvement of bilateral relations after 2001 and the rapid increase especially after 2014 indicate that China will be an influential power in Afghanistan shortly. The study consists of three parts. The first part focuses on the geopolitical theories. In the second part, the political history and geopolitical, geostrategic, and geoeconomic importance of Afghanistan are discussed. And in the third part, Chinese foreign policy, the geopolitical and geoeconomic importance of Afghanistan for China, and recent Chinese activities there are analyzed.