İslam’da Eğitimin Nihai Hedefi Olarak Hikmet: Kavramsal Bir Analiz

Abstract

Eğitim ait olduğu geleneğe yaslandığı ve o geleneğin kavramlarına dayandığı ölçüde bir karşılık bulur. İslam'da eğitim söz konusu olduğunda, bu eğitimin İslam düşünce geleneğine ve bu geleneğe ait kavramlara dayanmasının, onun karşılık bulmasında etkili olacağı açıktır. İslam düşünce geleneğinde önemli bir yer teşkil eden kavramlardan biri, hikmettir. Hikmet geniş kapsamlı bir kavram olduğundan İslam düşünce geleneğindeki izdüşümleri çeşitlilik arz etmektedir. Bununla birlikte hikmet kavramı, bu çalışmada İslam’da eğitim faaliyetinin gayesi bağlamında ele alınmıştır. Bunun için ilk olarak hikmetin İslam düşünce geleneğindeki seyri incelenmiştir. Bu incelemede hikmet kavramının iki anlamının öne çıktığı görülmüştür. Birinci anlamda hikmet, insanı iyiliklere yönelten veya kötülüklerden alıkoyan sözdür. Bu anlamda hikmet bir araç olarak görülmektedir. İkinci anlamda hikmet ise insanın gücü ölçüsünde varlığın hakikatlerini bilmek ve onun gereğini yapmaktır. Burada hikmet, bir süreci içermekle beraber, insanın ulaşması gereken nihai bir amaca işaret etmektedir. Elinizdeki makale, İslam’da eğitimin nihai gayesinin, hikmet kavramının varlığın hakikatlerini bilmek ve onun gereğini yapmak anlamı olabileceğini ileri sürmektedir. Bu araştırmanın yöntemi, nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesidir. Doküman olarak hikmet kavramının geçtiği Arapça ve Türkçe sözlükler, ayetler, tefsirler, kimi İslam düşünürlerinin hikmet ve eğitim anlayışlarını içeren eserler ve din eğitimiyle ilgili çalışmalar incelenmiştir. Bu incelemenin sonunda toplanan veriler, betimsel ve içerik analizi teknikleri kullanılarak yorumlanmıştır.