ADIYAMAN-GERGER AĞIZLARINDA ‘KADIN’ SÖYLEMİ ÜZERİNE BİR ANALİZ

Abstract

Toplumdan topluma değişen insan davranışları, kadına ve/veya erkeğe yönelik algıları,çeşitli konulardaki görüşleri, bakış açıları kültürü oluşturur. Bireysel küçük farklılıklarolmakla birlikte bir toplumun genelinin belirli koşullar altındaki tepkileri, söylemleri,eylemleri benzerlik gösterir. Bu benzerlik alanlarından biri de kadına yönelik algıdır. Kadınayönelik olumlu veya olumsuz algının öğrenilebileceği kaynaklardan biri halk ağızlarındanderlemelerdir.Bu çalışmada Adıyaman ili Gerger ilçesi ağızlarında masal, hikâye ve gerçek yaşamdanörneklerde kadına yönelik ifadeler incelenmiş; kadın söylemi üzerinden, kadına yönelik algıanaliz edilmiştir. Kadın ile ilgili kullanılan şiddet, çocuk doğurmak, yöneticilik, namus, başlıkparası, çok eşlilik, iftira, zulüm, aile içi çekişmeler/kavgalar, öz/üvey annelik, kadın iradesi gibibirçok konu masallarda ve hayat hikâyelerinde tespit edilmiştir. Bu çerçevede derlemelerincelenmiş, tespit edilen kavramların kadın söylemine dair etkileri açıklanmış, erkek ve kadınanlatıcıların kadın söylemi arasındaki farka dikkat çekilmiş, çeşitli ayrıntılar istatistikselverilerle ortaya konmuştur.Gerger yöresinde yapılan derlemelerde 39 anlatıcıdan 16 tanesinin hayat hikâyelerinde,masallarında kadına yönelik algının izleri tespit edilmiştir. Bu algılar arasında çok eşlilik,kadının sır saklayamaması, kadının meta olarak görülüp satın alınması, kadının yöneticilikyapamaması ilgi çekici başlıklar olarak ön plana çıkmıştır