Hâfız, Fuzûlî ve Bâkî'nin gazellerinde sevgili tasviri

Abstract

Klasik Fars ve Türk edebiyatları arasında tarihî ve coğrafî sebeplerle büyük oranda ortaklık bulunmaktadır. Bu benzerliklerin başında iki edebiyattaki aşk anlayışı ve sevgili tipi gelmektedir. Bu çalışmada klasik Fars ve Türk edebiyatlarındaki ideal güzelin fizikî özellikleri ve bunların ne şekilde tasvir edildikleri incelenmiştir. Tetkik için Fars edebiyatının en önde gelen şairlerinden Hâfız-ı Şîrâzî, Türk edebiyatının etkisi en fazla ve en yaygın olan şairlerinden Bağdatlı Fuzûlî ve Osmanlı edebiyatının klasik döneminin en büyük üstatlarından kabul edilen İstanbullu Bâkî seçilmiştir. Tezin birinci bölümünde klasik Fars ve Türk şiirinde sevgilinin güzellik unsurlarının ne şekilde ifade edildiği üzerinde durulmuştur. Tezin asıl kısmını oluşturan ikinci bölümde sevgilinin her bir uzvu müstakil olarak ele alınmış, şairlerden örnekler getirilerek her bir uzvun özellikleri, nelere benzetildiği ve onunla beraber geçen unsurlar tafsilatlı bir şekilde tanıtılmıştır. Üçüncü bölümde ise ikinci bölümdeki malzeme çeşitli açılardan tahlil edilmiştir.

Classical Persian and Turkish literatures share much in common due to historical and geographical reasons. One of the most important of these similarities is the concept of love and the type of beloved in the two literatures. This study examines the physical features of the ideal beauty in classical Persian and Turkish literatures and how they are portrayed. For this purpose, Hâfız of Shiraz, one of the most prominent poets of Persian literature, Fuzuli of Baghdad, one of the most influential poets of Turkish literature, and Baki of Istanbul, considered one of the greatest masters of the classical period of Ottoman literature, were chosen. In the first part of the thesis, the ways in which classical Persian and Turkish poets expressed the physical features of the beloved are examined. In the second chapter, which constitutes the main part of the thesis, each part of the beloved is discussed separately and the characteristics of each part, what they are compared to and the elements associated with them are introduced in detail by bringing examples from poets. In the third part, the material from the second chapter is analyzed from various aspects.