Halk Hikayelerinde ve Türkülerde Gündelik Direniş: Osmanlı- Türkiye Eşkiyaları Örneği

Abstract

Bu makale Osmanlı-Türkiye örneğinde eşkiyalık temsilleri ve gündelik direniş biçimleri arasındaki ilişkiyi analiz etmeyi amaçlamaktadır. Eşkiyalık ve gündelik direniş tartışmalarının çerçevelendirilmesi için Eric Hobsbawm’ın “asil eşkiya” ve James Scott’un “gizli transkriptler” kavramlarına müracat edilmiştir. Makalede esas olarak, halk hikayelerindeki ve türkülerdeki eşkiyalık temsillerinin alt sınıfların gündelik hayattaki direnişini ima ettiği iddia edilmektedir. Bu bağlamda, Osmanlı-Türkiye eşkiyaları üzerine söylenen halk hikayeleri ve türküler, köylülerin gündelik direnişi ekseninde tartışılacaktır. Eşkiya hikayeleri ve türkülerin yakın okuması, alt sınıfların açıktan bir sınıf mücadelesine girişmekten kaçınırken, gizli isyan yollarına başvurduklarını göstermektedir. Eşkiya hikayeleri ve türkülerin anonim karakteri, risk almaktan kaçınan alt sınıfların örtük direnişinin en başat özelliğidir. Bunun yanında, halk hikayeleri ve türkülerde Türkiye eşkiyalarına atfedilen kahramanlıklar, yenilmezlik ve ölümsüzlük gibi mitsel özellikler alt sınıfların örtük direnişlerini onurlandırması hususunda ipuçları sunmaktadır. Eşkiya anlatılarının birden farklı versiyonu olması ve sözlü gelenekle çoğaltılarak aktarılması gündelik direnişin halk muhayyilesinde iz bırakmasına işaret etmektedir.

This article aims to analyze the relationship between the representations of banditry and everyday forms of resistance in the Ottoman-Turkish case. In order to frame the discussion of banditry and everyday resistance, Eric Hobsbawm's "noble bandit" and James Scott's "secret transcripts" concepts are employed. This article first and foremost argues that the representations of banditry in folk tales and ballads imply the everyday resistance of the lower classes. In this context, folk tales and ballads on Ottoman-Turkish bandits will be discussed with regard to the everyday resistance of ordinary villagers. The close reading of the bandit tales and ballads shows that the lower classes refrain from engaging an open class struggle, while resorting to secret ways of rebellion. The anonymous character of the bandit tales and ballads is the most prominent feature of the implicit resistance of the riskaverse lower classes. In addition, the mythical features such as heroism, invincibility and immortality attributed to the Turkish bandits in folk tales and ballads disclose how the lower classes honor their implicit resistance. The fact that the bandit narratives have more than one version and are reproduced through oral tradition indicate that the everyday resistance imprint the imaginations of ordinary people.