ENDÜLÜS MÜSLÜMANLARININ İSPANYA’DAN SÜRGÜNÜNÜN OSMANLI COĞRAFYASI VE EKONOMİSİ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ: KUZEY AFRİKA ÖRNEĞ

Abstract

İspanyol Yahudilerinin İspanya’dan sürgünü, İstanbul, Selanik ve İzmir gibi Osmanlı\rtopraklarına iskânları ile İmparatorluk coğrafyasındaki etkileri üzerine çok sayıda\rçalışma yapılmasına rağmen Endülüs Müslümanlarının göçünün sosyal ve ekonomik\rsonuçlarına temas eden çalışmalar sınırlı sayıda kalmıştır. 1492’de İberya\rYarımadası’ndaki son Müslüman şehri Gırnata’nın İspanyol Krallığı’na teslim\rolmasından itibaren başlayan büyük göç dalgaları, 1609 yılında Yarımada’da kalan\rMüslümanların tamamının sürgün kararı alınmasıyla birlikte 1609-1614 tarihleri\rarasında en yoğun dönemini yaşamıştır. Sürgün edilen Müslümanların yerleştiği\ryerlerin başında Osmanlı hâkimiyetindeki Kuzey Afrika toprakları gelmekteydi. Bu\rsürgünün hem İspanyollar hem de Osmanlılar için önemli sonuçları olmuştur.\rMüslümanların sürgünü belirli oranda İspanya’nın ekonomik olarak gerilemesinin\rnedenleri arasında görülürken, Kuzey Afrika’daki iktisadi dinamizmin de başlıca\rfaktörlerinden biri olarak değerlendirilmektedir. Farklı ürünleri ve üretim tarzlarını\rKuzey Afrika’ya taşıyan Endülüslü Müslümanlar bölgenin gelişmesine ciddi oranda\rkatkı sağlamışlardır. Bu makalede Endülüs Müslümanlarının yerleştikleri bölgelerde\rsosyal ve ekonomik hayata yaptıkları katkılar ve bunların sonuçları tartışılacaktır.