Ebeveynlerde psikolojik esneklik ve ilişkili faktörler: Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu tanılı çocukların ebeveynleri ilegenel populasyon karşılaştırması

Abstract

AMAÇ: Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), erken çocukluk döneminde başlayıp ilerleyen yıllarda da etkisi devam eden, dikkat eksikliği ve hiperaktivite/dürtüsellik davranışları ile kendini gösteren, işlevselliği birçok yönden etkileyen nörogelişimsel bir bozukluktur. DEHB tanılı çocukların ebeveynleri, tipik gelişim gösteren çocukların ebeveynlerine göre daha fazla bakım yükü altındadır. Ebeveynler, çocuğun öngörülemeyen semptomlarıyla başa çıkmak için mücadele ederken öfke, hayal kırıklığı, çaresizlik, depresif belirtiler ve bozulmuş sosyal/mesleki işlevsellik yaşarlar. Son yıllarda Kabul ve Kararlılık Terapisi (ACT) bakış açısıyla ebeveynlerde psikolojik esnekliğin önemine dikkat çeken çalışmalar artmaktadır. Psikolojik esnekliği yüksek ebeveynler ruhsal açıdan daha sağlıklı olmakla beraber daha olumlu çocuk yetiştirme uygulamalarına yatkındır. Çalışmamızın amacı DEHB tanılı çocukların ebeveynlerinde psikolojik esneklik ile birlikte ebeveyn stresi, yaşam doyumu gibi faktörleri incelemektir. YÖNTEM: Bu çalışmaya, çocuk ve ergen psikiyatri polikliniğine başvuran, DEHB tanısı alan çocuk ve ergenlerin 84 gönüllü ebeveyni ve kontrol grubu olarak tipik gelişim gösteren çocuğu olan 84 gönüllü ebeveyn dahil edilmiştir. Tüm gruplara Bilgilendirilmiş Onam Formu, Sosyodemografik Veri Formu, Kabul ve Eylem Formu-II (KEF-II), Ebeveyn Stres İndeksi-Kısa Formu (ESİKF),Yaşam Doyum Ölçeği (YDÖ) anket çalışması olarak uygulanmıştır. Vaka grubuna bu anketlere ek olarak Conners Ana-baba Dereceleme ÖlçeğiYenilenmiş Kısa Formu (CADÖ-YK) anket çalışması olarak uygulanmıştır. DEHB tanılı olguların ebeveynleri ile kontrol grubu ebeveynleri psikolojik esneklik, ebeveyn stresi ve yaşam doyumu açısından karşılaştırılmış, aynı zamanda DEHB grubu ebeveynlerde psikolojik esneklik ve diğer parametrelerin birbiri ile ilişkisi incelenmiştir. Ayrıca regresyon analizi ile psikolojik esnekliği yordayacağı düşünülen bazı faktörler incelenmiştir. Çalışmada anlamlılık değeri p<0.05 olarak kabul edildi. Özet vi BULGULAR: DEHB grubu ebeveynlerde KEF-II puanları kontrol grubu puanlarından istatistiksel açıdan anlamlı farklı saptanmazken, kontrol grubuna göre daha yüksek ebeveyn stresi puanları ve daha düşük yaşam doyumu puanları bulundu (p<0.05). KEF-II skorları ile CADÖ-Karşı gelme ve CADÖ-Toplam skorları, ESİ-KF alt ölçek ve toplam ölçek skorları arasında pozitif korelasyon saptandı (p<0.05). KEF-II ile YDÖ skorları arasında negatif korelasyon saptandı(p<0.05). Hiyerarşik regresyon analizinde psikolojik katılığı öngörmede ESİ-Ebeveyn sıkıntısı alt ölçeği anlamlı saptandı(p<0.05). SONUÇ: Her ne kadar vaka ve kontrol grubu arasında psikolojik esneklik açısından anlamlı farklılık saptanmasa da; psikolojik esnekliği daha az olan ebeveynlerde ebeveyn stresi skorlarının ve çocuğun DEHB belirti skorlarının yüksek olması, aynı zamanda ebeveyn yaşam doyumu skorlarının düşük olması; ebeveynlerde psikolojik esneklik müdahaleleri ihtiyacını ortaya koymaktadır. Psikolojik esnekliği artıracak müdahaleler, anne babaların yaşadıkları ebeveynlik stresini azaltıp bildirdikleri yaşam doyumunu artırırken, çocukların davranış sorunlarına yönelik adaptif stratejiler geliştirmelerini, çocukları ile daha sağlıklı etkileşimde bulunmalarını ve değer odaklı ebeveynlik uygulamalarını hayata geçirmelerini sağlayacaktır.OBJECTIVE: Attention Deficit Hyperactivity Disorder (ADHD) is a neurodevelopmental disorder that starts in early childhood and continues in later years, manifests itself with attention deficit and hyperactivity/impulsivity behaviors, and affects functionality in many ways. Parents of children with ADHD are under a greater burden of care than parents of children with typical development. As parents struggle to cope with the child's unpredictable symptoms, they experience anger, frustration, helplessness, depressive symptoms, and impaired social/occupational functioning. In recent years, there has been an increase in studies that draw attention to the importance of psychological flexibility in parents, from the perspective of Acceptance and Commitment Therapy (ACT). Parents with high psychological flexibility are more psychologically healthy and inclined to more positive child-rearing practices. The aim of our study is to examine psychological flexibility along with parental stress and life satisfaction in parents of children with ADHD. METHODS: Study group was comprised of 84 volunteer parents of children and adolescents diagnosed with ADHD who applied to the child and adolescent psychiatry outpatient clinic. As the control group 84 volunteer parents of children with typical development were included. Informed Consent Form, Sociodemographic Data Form, Acceptance and Action Questionnaire-II (AAQ-II), Parental Stress Index-Short Form (PSI-SF), Satisfaction with Life Scale (SWLS) were applied to all groups as a questionnaire. In addition, Conners Parent Rating Scale-Revised Short Form (CPRS-RS) was applied to study group as a questionnaire. Parents of ADHD patients and control group parents were compared in terms of psychological flexibility, parental stress, and life satisfaction. Additionally, the relationship between psychological flexibility and other parameters in ADHD parents group was examined. By regression analysis, some factors that are thought Abstract viii to predict psychological flexibility were examined as well. The significance value in the study was accepted as p<0.05. RESULT: KEF-II scores in study group were not statistically significantly different from control group. Higher parental stress scores and lower life satisfaction scores were found in study group, compared to the control group (p<0.05). Positive correlations were found between AAQ-II scores and CPRSOppositional subscale, CPRS-Total scores, PSI-SF subscales and PSI-SF total scores (p<0.05). A negative correlation was found between AAQ-II and SWLS scores (p<0.05). In the hierarchical regression analysis, the PSI-Parental distress subscale was found to be significant in predicting psychological inflexibility(p<0.05). CONCLUSION: Although there was no significant difference between the case and control groups in terms of psychological flexibility, parents with less psychological flexibility have higher parental stress scores and child's ADHD symptom scores, as well as lower parental life satisfaction scores.Findings suggest the need for psychological flexibility interventions. Interventions that will increase psychological flexibility will reduce the parenting stress experienced by parents and increase their life satisfaction, while enabling parents to develop adaptive strategies for child's behavioral problems, interact with their children in a healthier way, and implement value-oriented parenting practices.