Ergenlerde depresyon tedavisinde antidepresan kullanımının kognitif ve metakognitif değişkenlerle ilişkisi

Abstract

Bu çalışmanın amacı Major Depresif Bozukluk tanısıyla poliklinikte antidepresan tedavisi başlanan hastaların tedavi yanıtı ile hastaların ara inançlar ve üstbilişsel inanç düzeylerinin ilişkisini analiz etmektir. Bu amaçla, çalışmamız 15.10.2023-15.10.2024 tarihleri arasında Göztepe Prof. Dr. Süleyman Yalçın Şehir Hastanesi Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Polikliniğine başvurarak poliklinikte Major Depresif Bozukluk tanısıyla antidepresan tedavisi başlanan 12-18 yaş arasında 51 hasta ile 12 haftalık izlem çalışması olarak gerçekleştirilmiştir. Katılımcılara tedavinin başlangıcında ve 12 haftalık takip sonunda Okul Çağı Çocukları için Duygudurum Bozuklukları ve Şizofreni Görüşme Çizelgesi – Şimdi ve Yaşam Boyu Versiyonu-DSM-5-Türkçe Uyarlaması (ÇDŞG-ŞY-DSM-5-T) ile tanısal değerlendirme yapılmıştır. Katılımcılara tedavi başlangıcında ve sonrasında 12 haftalık takip sırasında aylık olarak Çocuklar için Depresyon Ölçeği (ÇDÖ), Çocukta Anksiyete Depresyon Ölçeği-Yenilenmiş-Çocuk Formu (ÇADÖ-Y), Üstbiliş Ölçeği Çocuk ve Ergen Formu (ÜBÖ-ÇE), Çocuklarda (8-14 Yaş) Fonksiyonel Olmayan Tutumlar Ölçeği (ÇFOTÖ), Çocukların Otomatik Düşünceleri Ölçeği (ÇODÖ), Ruminatif Tepkiler Ölçeği Kısa Formu (RTÖ-KF) doldurtulmuştur. Başlangıç depresyon ölçek puanı, cinsiyet, geçirilmiş depresyon öyküsü varlığı, kaygı bozukluğu eş tanısı varlığı kontrol değişkeni yapılarak; üç aylık tedavi sonrası depresyon ölçek puanlarının bağımlı değişken olduğu regresyon analizleri yapılmıştır. Analize ayrı ayrı dahil edilen üstbilişsel ve bilişsel değişkenlerden ÜBÖ-ÇE toplam puanı her iki depresyon ölçeği için dirençle ilişkili anlamlı sonuç vermiş olup (ÇADÖ-Y Depresyon için B=0,254, p=0,012; ÇDÖ için B=0,318, p=0,029), denklemin tedavi sonrası depresyon ölçek puanı varyansını açıklama gücüne belirgin katkı sağlamıştır (ÇADÖ-Y için ?R²=0,0733; ÇDÖ ?R²=0,0592). Aynı regresyon analizinde kontrol değişkenleri varlığında anlamlı sonuç veren tek alt ölçek Olumlu Üst Endişeler olmuştur (ÇADÖ-Y için B=0,019, p=0,045 ?R²=0,0476). Başlangıç Olumlu Üst Endişeler ve ÜBÖ-ÇE toplam puanları depresyon ölçeklerinin tedavi sonu değişim yüzdesiyle negatif yönde anlamlı korelasyon göstermiştir. Üç aylık takipte, aylık verileri içeren bireysel sabit etkili panel data analizinde, bağımsız değişken olarak üstbiliş alt ölçekleri ve ÇFOTÖ alındığında; Olumsuz Üst Endişeler puanı her iki depresyon ölçeği için de denklemde en belirgin sonucu veren değişken olmuştur (ÇADÖ-Y için B=0,784 p<,001; ÇDÖ için B=0,791 p=0,001). Olumlu Üst Endişeler ise bu denklemde anlamlı sonuç vermemiştir. Başlangıç puanı depresyon ölçeklerinin başlangıç puanıyla korelasyon göstermeyen tek ölçek Olumlu Üst Endişeler olmuştur. Tedavi sonrası tüm ölçeklerde anlamlı düşüş görülürken, Olumlu Üst Endişeler puanında anlamlı değişim görülmemiştir. Çalışmamızdaki bulgular ergenlerde depresyonun antidepresanla tedavisinde, başlangıç toplam metakognisyon puanının önemli bir direnç faktörü olduğunu öne sürmüştür. Olumsuz üstbilişsel inançlardaki azalma tedavi yanıtını açıklayabilirken; olumlu üstbilişsel inançlar antidepresan tedavisiyle değişmemiş ve tedavi direnciyle ilişkili bulunmuştur.This study aimed to analyze the relationship between the antidepressant treatment response and levels of automatic thoughts, intermediate beliefs and meta-cognitive beliefs of patients with major depressive disorder. The study was conducted as a 12-week follow-up involving 51 patients aged 12–18 years who were diagnosed with major depressive disorder and initiated on antidepressant therapy at Göztepe Prof. Dr. Süleyman Yalçın City Hospital's Child and Adolescent Psychiatry Outpatient Clinic between 15.10.2023 and 15.10.2024. Diagnostic evaluations were conducted at the beginning of treatment and at the 12-week follow-up using the Schedule for Affective Disorders and Schizophrenia for School-Age Children-Present and Lifetime Version- DSM-5. The Children's Depression Inventory (CDI), Child Anxiety Depression Scale-Revised-Child Version (RCADS), Metacognitions Questionnarie Child and Adolescent Form (MCQ-C), Dysfunctional Attitudes Scale for Children (DAS-C), Rumitative Response Quaestionnarie – Short Form, and Children's Automatic Thoughts Scale (CATS) were given to the participants at the beginning of the treatment and monthly thereafter during the 12-week follow-up period. Regression analyses were conducted with baseline depression scores, gender, history of depression, and comorbid anxiety disorders as control variables, and post-treatment depression scores as dependent variables. The baseline total MCQ-C score was significantly associated with resistance for both scales (RCADS Depression B=0.254, p=0.012; CDI B=0.318, p=0.029), contributing significantly to variance explanation (RCADS ?R²=0.0733; CDI ?R²=0.0592). Among subscales, baseline Positive Meta-Worry was the only significant predictor in controlled analyses (RCADS B=0.019, p=0.045, ?R²=0.0476). Baseline Positive Meta-Worry and total MCQ-C scores were negatively correlated with post-treatment depression score changes. Panel data analysis revealed Negative Meta-Worry as the most significant predictor for both depression scales (RCADS B=0.784, p<0.001; CDI B=0.791, p=0.001), while Positive Meta-Worry showed no significance in this model. Positive Meta-Worry did not correlate with baseline depression scores or show significant change during treatment. The findings suggest that initial metacognition scores are key resistance factors in antidepressant treatment for depression in adolescents. Decreases in negative metacognitions may explain treatment response, while positive metacognitions were unchanged and associated with treatment resistance.