Karşılaştırmalı Hukukta genom düzenleme

Abstract

İnsan bedenine karşı yapılan müdahaleleler kişinin rızası dâhilinde hukuka uygunluk sebebi olarak yapılabilmekte olup, bu müdahaleler beden, uzuv, organ ve hatta medikal boyuttan günümüzde genom boyutuna indirgenmeye başlamış ve hastalıkların temelinde en önemli neden olarak genetik bilginin suçlanmaya başlaması ile giderek artan hızla genetik koda yapılabilecek genom düzenleme olarak adlandırılabilecek tıbbi müdahaleler geliştirilmeye başlanmıştır. Müdahalelerin kalıtım materyalinde yapılacak olması da birçok yeni soruyu ve sorunu beraberinde getirmekte ve etik kaygıların yanı sıra gerek somatik hücrelerde gerekse yapılan müdahalenin sonuçlarının nesilden nesile aktarılabileceği eşey hücrelerinde denenmesi ve araştırmaların da artık klinik düzeylere geçmeye başlaması konunun kanunilik bağlamında da hukukta da yer alması gerekliliğini doğurmaktadır. Geliştirilen genom düzenleme teknolojilerinin en sonuncusu olarak CRISPR/cas9 sistemi de önceki yöntemlere göre daha kolay ve ucuz olarak uygulanabilir olması nedeniyle genom düzenlemede uygulamaya hız kazandırmış ve gerek insan genomu gerekse insan dışı canlılarda ve bitkilerde bu konuda hukuki önlem ile düzenlemelerin de ivedilikle yapılması gerekliliğini ortaya koymaktadır. Bu bağlamda uluslararası hukukta var olan düzenlemeler ile kendi hukukumuzda var olan düzenlemeler bu tez kapsamında değerlendirilmiş ve kendi genom kanunumuz için öneriler sunulmuştur.

The interventions made against the human body can be made by having consent in compliance with the law as the legimate reason and those interventions today have begun to be reduced from the body, limb, organ and even the medical dimensions to the aspect of the genome. Moreover, since the genetic information has started to be attributed as the most important reason on the basis of diseases, therapeutic interventions targetting the genetic code, known as the genome editing, have begun to be developed. The fact that the interventions are carried out in hereditary material brings many new questions and problems with them as well, and besides ethical concerns, experimenting genome editing in either somatic cells or germ cells where the results of the interventions made in can be transferred to the next generations and further initiation of translation of experiments to the clinical trials has emerged the necessity of legal inferences in the context of law. Since the CRISPR/cas9 system could be applied more easily and cheaply than the previous methods, the genome regulation technology has accelerated the applications in genome editing and necessitates urgent legal regulations either on human genome or non-human living organisms and plants. In this regard, the arrangements existing in international law and those existing in our own law have been assessed within the thesis and suggestions for our own genomic law on behalf of genome editing have been presented.