TÜRKÇEDEKİ BURUN ÜNSÜZLERİNİN AKUSTİK ÖZELLİKLERİ

Abstract

Burun ünsüzleri, geniz ve burun boşluklarının ses yoluna dahilolmasıyla boğumlanan konuşma sesleridir. Akustik açıdan ünlülerebenzer, ancak enerjilerinin düşük olmasıyla onlardan ayrılır. Türkçedesesbirim görevi olan iki burun ünsüzü vardır: çiftdudak ünsüzü olan /m/ve diş(-dişeti) ünsüzü olan /n/. Bazı Anadolu ağızlarında mevcut olandamak n’si (/?/) ayrı bir sesbirim olmayıp /n/ ünsüzünün altsesbirimidir.Çalışmanın amacı, Türkçedeki burun ünsüzlerinin akustiközelliklerini ortaya koymak, ağız çalışmalarında damak n’sinin varlığınıgöstermek için yöntem geliştirmek ve burun ünsüzlerini ilgilendirenkonuşma bozukluklarının değerlendirilebilmesi için bir başvuru kaynağıoluşturmaktır.Bu çalışmada, amaca yönelik hazırlanan 28 kelimeden (veya kelimeçiftinden) oluşan liste beşi erkek, beşi kadın 10 gönüllü tarafındanseslendirilerek kaydedilmiş, kayıtlı malzeme üzerinde Praat programıkullanılarak burun ünsüzlerinin temel frekans, formant frekansları,antiformant, spektral eğim parametreleri, süre ve şiddet gibi akustiközellikleri yanında komşu ünlülerdeki formant hareketleri araştırılmıştır.[m] ünsüzünün birinci, ikinci, üçüncü formant frekanslarına aitortanca değerlerin erkekler için sırasıyla 262, 1255, 2418 Hz, kadınlariçin 279, 1425, 2444 Hz olduğu; [n] ünsüzüne ait değerlerin erkekler içinsırasıyla 270, 1546, 2507 Hz, kadınlar için 295, 1690, 2794 Hz olduğugözlenmiştir. Antiformantı göstermek için kullanılan dar bant genlikhistogramında en düşük genliğe sahip bantların [m] ve [n] için 1500-2000Hz arasında yerleştiği gözlenmiştir. Ayrıca, damak n’sini gösteren en önemli akustik parametrenin komşu ünlüdeki formant hareketi olduğubelirlenmiştir.Burun ünsüzlerinin akustik özellikleri, özellikle formantdeğerleriyle ilgili alanyazında bildirilen tutarsızlık çalışmamızda dagözlenmiştir. Klinik fonetik çalışmalarında, bu sorunu aşmak için farklıünlü komşulukları yerine tek ünlü komşuluğu kullanılmasının ve deneksayısını artırmanın uygun olacağına karar verilmiştir.