İslam İktisadı ve Metodolojik Bireycilik: Homoislamicus Kavramının Eleştirel Bir Değerlendirmesi

Abstract

Bu çalışma, neoklasik iktisadın metodolojik bireycilik varsayımının modern dönem İslam iktisadı literatüründeki izdüşümlerini ele almaktadır. Bu bağlamda, neoklasik iktisatta homoeconomicus olarak tasvir edilen insan tekine karşı geliştirilen homoislamicus kavramının her ne kadar İslam iktisadını ana akım iktisattan ayrıştırdığı iddia edilse de her iki yaklaşımın da metodolojik bireyci bir varsayımdan yola çıktığı ve bu yüzden benzer bir metodolojiyi takip ettiği tartışılmaktadır. Neoklasik iktisadın bireyden yola çıkan ve birey ile sınırlı yaklaşımının geliştirilen homoislamicus kavramı üzerinden benimsenmesi İslam iktisadının özgün bir alternatif iktisadi sistem olarak gelişmesinde engelleyici bir etki yaratmaktadır. Diğer yandan, bireylerden yola çıkmayan, ancak toplumsal refah ve gelişme adına insan iyiliğini ve felahını göz ardı eden holistik yaklaşımlar da benzer şekilde problemlidir. Bu çalışma her iki tutumun ötesinde ahlak temelli bir İslam iktisat metodolojisi önermektedir. Bu bağlamda, Polanyi’nin gömülü olma kavramı ve Bourdieu’nun alan teorisinden yola çıkarak İslam iktisadında bireyci ya da holist yaklaşımların ötesinde ahlak temelli bir İslam iktisat metodolojisinin geliştirilmesine katkıda bulunmak amaçlanmıştır.