14. Yüzyılın Son Çeyreğinde Moğolistan’daki Siyasi Durum ve Bu Durumun Timurlu-Ming İlişkilerine Etkisi

Abstract

1368 yılında Yuan Hanedanlığı’nın son imparatoru Togan Timur’un Hanbalık’tan kuzeye çekilmesi Moğolistan’da yeni bir dönemin başlangıcı oldu. Kubilay ile Arık Buka arasındaki mücadeleden bir asır geçmesine rağmen Togan Timur’un Moğolistan’a dönmesi, Arık Buka ailesini hoşnut etmedi. Onlar Arık Buka’nın intikamını almaya ve Altan Uruk’un siyasi nüfuzunu kazanmaya niyetlendiler. Bunun için Ming Hanedanlığı’nın yürüttüğü askerî seferleri izleyerek Togan Timur ve oğullarının iyice güçten düşmesini beklediler. Nihayetinde Togan Timur’un oğlu Togus Timur, 1388 yılında Moğolistan’ın doğusundaki Buyr Gölü kıyısında Ming ordusu tarafından ağır bir bozguna uğratıldı. Arık Buka’nın torunu Yesudar beklediği anın geldiğini düşünerek harekete geçti. Küçük bir müfrezeyle Karakurum’a doğru kaçan Togus Timur’a saldırarak onu öldürdü. Buyr Gölü Savaşı sonrası Ming ordusunun esir aldığı on binlerce insanın içinde Semerkantlı tüccarlar da vardı ve Ming’in başkenti Nanjing’e götürüldü. Yapılan tahkikler sonucunda onların Semerkantlı tüccarlar olduğu anlaşılınca ülkelerine sağ salim dönmeleri sağlandı. Böylelikle dolaylı da olsa iki ülke arasında temas kurulmuş oldu. Öte yandan Ming Hanedanlığı’nın müdahalesiyle karışan Moğolistan, taht mücadeleleri ve kanlı suikastlarla boğuşmaya başladı. Togan Timur soyundan gelen Olcay Timur canını kurtarmak için Semerkant’a kaçmak zorunda kaldı. Bu da Emir Timur’un Çin hakkındaki düşüncelerinin şekillenmesinde büyük bir rol oynadı. Emir Timur, Moğol tüccarları casusluk için Ming’e gönderdiği gibi Çin’i fethetmek için yola çıktığında yanına Olcay Timur’u da almıştı. Dolayısıyla Timurlu-Ming ilişkilerinde Moğollar ve Moğolistan faktörü gerek doğrudan gerekse dolaylı yoldan etkisini sürdürdü. Bu çalışmada dönemin Çince ana kaynakları, Timurlu dönemi ana kaynakları ve 17. yüzyıl sonrası kaleme alınmış (birinci elden) Moğolca kaynaklardan istifade edilerek Çin’de Yuan Hanedanlığı’nın yıkılış süreci takip edilerek 15. yüzyılın başına kadar devam eden Ming-Moğol ilişkilerinin Ming-Timurlu ilişkilerini nasıl etkilediği ortaya konulmaya çalışılmıştır.