İran Tiyatrosu’nda Modern Bir Matem Töreni: Şehr-i Kıssa

Abstract

Bu çalışmada İran halk edebiyatını ve kültürünü tiyatro eserlerinde kendine has bir üslupla yorumlayan Bijen Müfid’in hayatına ve eserlerine değinilecek olup, Şehr-i Kıssa adlı eseri üslup ve muhteva yönünden incelenecektir. Şehr-i Kıssa yazarın başyapıtı niteliğinde olup, İran tiyatrosunda birçok defa sahnelenmiş ve daha sonraki yıllarda gerek radyo oyununa gerekse beyaz perdeye uyarlanmıştır. Müfid, bu eserinde kukla oyunundan siyah-bâzi’ye, tâziye’den novhe-hâni’ye varıncaya kadar geleneksel İran tiyatrosunun farklı türlerinden istifade etmiştir. Geleneksel formları modern bir dille oyunlarında harmanlayan yazar, bu anlamda Modern İran tiyatrosunda ilk denilebilecek bir yoruma yer vermiştir. Şehr-i Kıssa, her ne kadar çocuk oyunları arasında gösterilse de, o hicivlerle dolu bir dramdır. Zira oyunda, kendine yabancılaşan ve kimliğini kaybeden modern insana yakılan bir ağıt söz konusudur. Alegorik bir oyun olan Şehr-i Kıssa’da bireyin yaratılıştan gelen özelliklerini yitirmesi pahasına toplumda kendine bir yer edinebilme sürecine, kimliğini/kişiliğini ispat edebilmesi uğruna verdiği mücadeleye ve bu mücadelenin sonunda giderek kendinden uzaklaşmasına vurgu yapılmaktadır.