İsveçli Arkeolog Prof. Dr. Axel Waldemar Persson’un Türkiye’deki Çalışmaları

Abstract

Prof. Dr. Axel Waldemar Persson (1888-1951) yürütmüş olduğu arkeolojik kazıları ve akademik çalışmalarıyla arkeoloji alanının önde gelen isimlerindendir. 1920’li yıllardan itibaren Yunanistan’ın çeşitli bölgelerinde kazılar yapan Persson, İsveç Veliahdı VI. Gustaf Adolf’un referans olmasına binaen imzalanan 1935 yılındaki kararnameyle Türkiye’de kazı izni almıştır. Bu bağlamda Karya medeniyetinin izlerini sürmek amacıyla Milas Genciktepe’de sondaj çalışmaları yapmış ve 1936’daki kararnameyle de Genciktepe Kazısı’nın idaresini almıştır. Bu kazıda çıkan buluntuların korunması ve sergilenebilmesi amacıyla 1938’de Milas Firuz Bey Camii’nin müzeye çevrilme talebi Persson’un girişimleriyle gündeme gelmiştir. II. Dünya Savaşı’nın başlamasıyla birlikte Türkiye’deki çalışmalarına ara vermiştir. 1948’deki Labraunda Kazısı ile tekrar Türkiye’ye gelen Persson buradaki kazı başkanlığı görevini vefatına kadar sürdürmüştür. Bu araştırmada literatür taramasından elde edilen bilgilerin yanı sıra arşiv belgeleri ve ulusal basın temel alınarak onun Türkiye’deki çalışmalarının bütüncül bir şekilde incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada Persson’un Prehistorik Dönem’de Ege’de hüküm sürmüş medeniyetlerin ortak bir kültüre sahip oldukları anlayışını Genciktepe ve Labraunda’daki arkeolojik kazılarıyla kanıtlamak istediği sonucuna ulaşılmıştır.

Prof. Dr. Axel Waldemar Persson (1888-1951) was a leading name in the field of archaeology with his archaeological excavations and academic studies. Persson, who had been excavating various parts of Greece since the 1920s, obtained excavation permission in Türkiye with the decree in 1935 signed on the basis of the reference of Gustaf VI Adolf, Crown Prince of Sweden. In this context, Persson carried out drilling works in Milas Genciktepe in order to find traces of the Carian civilization, and with the decree in 1936, he took the management of the Genciktepe Excavation. In order to protect and exhibit the finds from this excavation, the request to convert the Milas Firuz Bey Mosque into a museum was raised with Persson’s initiatives in 1938. In the following period, his studies in Türkiye were interrupted with the beginning of World War II. Persson returned to Türkiye with the Labraunda Excavation in 1948 and continued to work as the head of the excavation until his death. This study aims to examine his works in Türkiye in a holistic way, based on the information obtained from the literature review, as well as archival documents and the national press. The research has concluded that Persson wanted with his archaeological excavations in Genciktepe and Labraunda to prove his understanding that the civilizations that had ruled in the Aegean during the Prehistoric period had had a common culture.