Achmea Kararı Sonrasında Avrupa Birliği Hukukunda İkili Yatırım Anlas¸malarının Değerlendirilmesi

Abstract

İkili yatırım anlaşmaları (Bilateral Investment Treaties, BITs), uluslararası yatırım hukukunda oldukça önemli bir yere sahiptir. İkili yatırım anlaşmaları; iki devlet arasında, bir akit devletin yatırımcıları tarafından diğer akit devletin topraklarında yapılan yatırımların hükümlerini ve şartlarını belirlemektedir. İkili yatırım anlaşmaları, yatırımdan kaynaklanan risklerin minimize edilmesi veya giderilmesi adına yabancı yatırımcı lehine güvenceler sağlamaktadır. Avrupa Birliği (AB) içi ikili yatırım anlaşmaları (intra-EU BITs), AB üyesi devlet ile sözleşmenin akdedilmesinden sonraki bir tarihte AB’ye katılan üye devlet arasındaki anlaşmalardır. AB hukuku, ulus devletler gibi kapsamlı bir anayasaya sahip değildir. Bunun yerine bir dizi anlaşma ve antlaşmaya dayanmaktadır. AB hukukuna ilişkin anlaşmazlıkların çözümünde de Avrupa Komisyonu ve Avrupa Adalet Divanı da dahil olmak üzere “ulus-üstü” kurumlara sahiptir1. AB Antlaşması’nda belirtildiği üzere, üye devletler; AB hukukun üstünlüğü ilkesini benimsemişlerdir. Bu makalede, AB içi ikili yatırım anlaşmalarının AB hukuku ile uyumlu olup olmadığı incelenecektir. Zira, AB içi ikili yatırım anlaşmaları, akit devletler arasında geçerli (inter-se) yatırımcı-devlet tahkim hükümleri barındırmaktadır. Yatırımcı-Devlet tahkimine ilişkin hüküm, Avrupa Birliği’nin İşleyişine Dair Anlaşma (ABİDA)’nın 344. Maddesi2 ile çatışmaktadır. Bu nedenle yatırımcı-tahkim uyuşmazlık çözüm yöntemini içeren AB içi ikili yatırım anlaşmalarının, AB hukukunun üstünlüğü ve özerk yapısıyla uyumu sorgulanır hale gelmiştir. ABAD (Avrupa Birliği Adalet Divanı)’ın Achmea kararı, AB içi ikili anlaşmaların sorgulandığı ilk davadır. Achmea’ dan sonra diğer AB üye devlet mahkemeleri de bu hususu sorgulamaya başlamışlardır. Achmea’ nın önemli bir diğer sonucu ise, bazı AB üye devletleri arasında imzalanan Fesih Anlaşması’dır. Bu Anlaşma, AB içi ikili yatırım anlaşmalarda yer alan yatırımcı-devlet tahkimine yönelik hükümlerin ve sona erme hükümlerinin (sunset clause) kaldırılmasını içermektedir. Bu makalede Achmea’dan başlayarak AB hukukunda yaşanan önemli gelişmeler ortaya konulacaktır. AB hukuku ile AB içi yatırımcı-devlet tahkim hükümleri arasındaki çatışma, uluslararası hukukun çatışma kuralları başta olmak üzere, uygulanabilir kurallar ortaya konularak aydınlatılmaya çalışılacaktır.

Bilateral Investment Treaties (BITs) have a very important position in international investment law. Bilateral investment treaties set out the terms and conditions of investments made between two states by investors of one contracting state in the territory of the other. Bilateral investment treaties provide guarantees in favor of the foreign investor in order to minimise or eliminate the risks arising from the investment. Intra-European Union (EU) bilateral investment treaties (Intra-EU BITs) are agreements between an EU member state and a member state that joins the EU after the contract date. EU law lacks a comprehensive constitution like nation states. Instead, it is based on a series of treaties and agreements. It also has ‘‘supranational’’ institutions, namely the European Commission and the European Court of Justice, to resolve disputes concerning EU law3. As stated in the EU Treaty, the member states have adopted the principle of the EU rule of law. As such, intra-EU bilateral investment treaties contain investor- state arbitration clauses applicable between the contracting states (inter-se). This provision is in conflict with Article 3444 of the Treaty on the Functioning of the European Union (TFEU). Therefore, the compatibility of intra-EU bilateral investment treaties involving investor- arbitration dispute settlement with the supremacy of EU law and its autonomous structure is questioned. The Achmea case of the CJEU (Court of Justice of the European Union) is the first case to question intra-EU bilateral agreements. After Achmea, other EU Member State courts have also started to question this issue. After Achmea, another important development is the Termination Agreement between several EU Member States. This Agreement includes the termination of investor-state arbitration provisions and sunset clauses in intra-EU bilateral investment treaties. In this article, significant developments in EU law starting from the Achmea judgement will be highlighted. The conflict between EU law and intra-EU investor- state arbitration provisions will be clarified by setting out the applicable rules, particularly the conflict rules of international law.