VII-XIII. Yüzyıllarda İslam Dünyasında Bilginin Aktarımında ve Ticari Faaliyetlerin Gelişiminde Haccın Rolü Üzerine Bir Değerlendirme

Abstract

İslam’ın başlangıç yıllarından bu yana yerine getirilen hac ibadeti, her yıl dünyanın hemen her yerinden farklı ırk, renk ve dilde Müslüman’ı Mekke’de buluşturmaktadır. Hac ibadeti için yapılan bu buluşmada aynı zamanda farklı kültürler, düşünceler, ticari ve iktisadi teknikler ve davranış kalıpları tanınmakta, mallarla birlikte bir yerden başka bir yere aktarılmaktadır. VII. yüzyıldan itibaren sürekli genişleyen ve XIII. yüzyıla gelindiğinde Asya, Afrika ve Avrupa kıtaları üzerinde geniş bir coğrafyada hâkimiyet kuran İslam, hemen her yerde benzer siyasi, sosyal, ticari ve iktisadi kurumlar oluşturmuştur. Bu yüzyıllarda oluşup gelişen kurumlar, İslam coğrafyasında Müslüman ve gayrimüslim tüm fertler tarafından benimsenmiş ve asırlarca uygulanmıştır. Bu kurumların oluşması ve gelişmesinde farklı araçların ve olayların etkisi bulunmaktadır. Bunlardan biri de hacdır. Bu makalede haccın İslam toplumlarının ortak kurumlar etrafında bir araya gelmesindeki rolü ele alınmaktadır. Makalede hac, bilginin aktarımında ve yayılmasındaki; farklı toplumların kültürlerinin, coğrafyalarının ve tarihlerinin tanınmasındaki; yeni iktisadi ve ticari tekniklerin, kurumların ve davranış kalıplarının tanınmasındaki; malların uluslararası dolaşıma katılmasındaki yeri ile ele alınmaktadır.

The Hajj, which has been performed since the beginning of Islam, brings together Muslims of different races, colors and languages in Mecca every year from almost all over the world. During this meeting made for the sake of the Hajj (Islamic pilgrimage), different cultures, thoughts, commercial and economic techniques and behavioral patterns are recognized and transferred from one place to another together with the goods. Expanding continuously since the 7th century and dominated wide geography over Asian, African and European continents by the time it was 13rd century, Islam established similar political, social, commercial and economic institutions almost everywhere. The institutions that emerged and developed in these centuries have been adopted by all Muslim and non-Muslim individuals in Islamic geography and have been implemented for centuries. Meanwhile, different tools and events have had an impact on the formation and development of these institutions. One of them is the Hajj. This article discusses the role of the Hajj in the gathering of Islamic societies around common institutions. In the article, the Hajj is addressed with its place in the transmission and dissemination of knowledge; in the recognition of the cultures, geographies and histories of different societies; in recognizing new economic and commercial techniques, institutions and behavior patterns and the joining of the goods to the international circulation.