Fransa’nın Yok Sayılan Kara Tarihinden Bir Kesit: 100. Yılında Unutulmuş Kub Kub Katliamı

Abstract

Çad Cumhuriyeti’nin Abeşe şehri ve çevresi, 1909 yılında Fransa tarafından işgaledilmiştir ve sömürge idaresinin ihdas edilmesi sırasında 1917’de yaşanan en önemliolay, halk arasında olduğu kadar resmi kayıtlarda da “Kub Kub Senesi” adıyla bilinenülke âlimlerinin toplu öldürülmesidir. Afrika’nın sömürge tarihinde benzerine çok azrastlanan bu katliama verilen isim, toplum hafızasında derin ve yıkıcı izler bırakmıştırki, “Pala Yılı/Senetü’l-Kub Kub” gibi isimlendirmelerle canlılığını halen korumaktadır.Ülke tarihinin en karanlık sayfalarından birini oluşturan ve geçmişin tozlu sayfalarındaFransa’nın tüm sömürgecilik dönemine ibret-âmiz bir şekilde şahitlik eden bu olay, Afrikahalkları nezdinde bir haçlı mezalimi olarak da algılanmaktadır. Fransızların siyasi ve askerioperasyonlarına karşılık bölge halklarının işgal ve sömürgeciliğe karşı ortaya koyduğumücadele, sömürge idaresini kurmak isteyenler nezdinde, Çad havzasında hâkimiyetve nüfuz tesis etmenin hiç de beklenildiği kadar kolay olmayacağını göstermiştir. Bunarağmen dönemin en güçlü ilim merkezlerinin başında gelen Abeşe’de (Vadây) işgalinardından uygulanan sömürgeci siyaset kültürel, iktisadi ve nüfus yoğunluğu açısındanülkede büyük bir gerileme yaşanmasına sebebiyet vermiştir. Acımasızca çok sayıda âliminöldürüldüğü bu hadisenin, ülke tarihi kadar kıta tarihi için taşıdığı öneme rağmen bugünekadar sınırlı araştırmalarla geçiştirildiği anlaşılmıştır.

The city of Abeche of the Republic of Chad and its surroundings were invaded byFrance in 1909, and the most important incident that was encountered in 1917during the establishment of the colonial administration was the massacre of scholars(ulama) of the country, which is known as “the cut-cut year” among the public as wellas in official records. The name given to this massacre, which is very rare in Africa’scolonial history, has left deep and devastating impressions in the social memory,such that it still remains its aliveness through appellations, such as “The Year ofMachete/The Year of Cut-Cut”. This incident, which constitutes one of the worstpages in the history of the country and witnesses in an exemplary way to the entireperiod of colonialism of France in dusty pages of the history, is also perceived as acrusader atrocity in the eyes of the people of Africa. The struggle of the people of theregion against the invasion and the colonialism in response to political and militaryoperations of the French indicated in the eyes of those, who want to establish theircolonial rule, that establishing dominance and influence in the Chad basin wouldnever be as easy as expected. Nevertheless; the colonial policy that was implementedafter the invasion in Abeche (Wadai), which was one of the most powerful scientificcenters in the period, caused a great regression in the country in terms of culture,economics and population density. Despite the significance of this incident, in whicha great number of scholars were brutally murdered, for the continent as well as thehistory of the country, it has been understood that this incident was glossed overthrough limited uptil now.