Raylı sistemlerde risk analizi ile sistem emniyeti ve kalitesinin artırılması

Abstract

Demiryolu taşımacılığı, hava taşımacılığından sonra ulaşım yolları arasında en güvenli olanı olarak kabul edilmektedir. Ülkeler, demiryolu taşımacılığında güvenliğin sağlanması ve sürdürülmesi için sürekli çaba göstermektedirler. UNIFE (2009) tarafından tanıtılan ve ekipman üreticileri tarafından da desteklenen IRIS (Uluslararası Demiryolu Endüstrisi Standardı), demiryollarına özel gereksinimleri tanıtan, uluslararası kabul görmüş ISO 9001 kalite standardını tanımlar. IRIS ray standardı ISO 9001 standardını temel almıştır. IRIS, demiryollarına özgü süreçler için tasarlanmış bir yönetim sistemidir. Raylı sistemlerde risk yönetimi, diğer endüstrilerde kullanılan risk yönetimi süreçlerine dayanmaktadır. Raylı sistemlerde yaşanabilecek olası kazaların ölümcül olabilmesi, demiryolu risk yönetimi uygulamalarına olan ilgiyi artırmıştır. Raylı sistemler sosyo-teknik sistemlerdir. Bu nedenle, geleneksel risk yönetimi tekniklerinin lineer bir yaklaşım ile sistemi parçalarına ayırarak sebep sonuç ilişkisi çerçevesinde incelemesi yetersiz kalabilmektedir. İnsani ve örgütsel faktörleri içeren kazaların analizi, sıralı bir kaza modeli kullanan yöntemlerin yeterli olmadığını açıkça göstermektedir. Bu tezde araştırılan ve sistem yaklaşımı üzerine geliştirilen FRAM'ın amacı, risk yönetimi ile insan ve örgütsel faktörler arasında tamamlayıcı bir değişim desteği sunmaktır. FRAM metodu, performans değişkenliklerine odaklanmaktadır. FRAM metoduna göre, performans değişkenlikleri sistemi başarı ile sürdürmek için gerekli olabileceği gibi, kontrol edilmeyen performans değişkenlikleri istenmeyen olaylara sebebiyet verebilmektedir. Sosyo-teknik sistemlerde, istenmeyen olaylar genellikle sistemin parçaları arası etkileşimlerden kaynaklanır. Bu çalışmada, nitel bir yöntem olan FRAM, yarı nicel hale getirilmiştir. Monte Carlo simülasyonuna dayanan yarı niceliksel bir yaklaşımla geleneksel FRAM'e yenilikçi bir form katılarak değerlendirilmiştir. Demiryolu taşımacılığı, toplu taşıma sisteminin en güvenilir ve çevre açısından kabul edilebilir sistemidir. Fakat tramvaylar demiryolu tiplerinde yaya ve yolcu güvenliği açısından en riskli gruplardan biridir. Bu nedenle, bu çalışma İstanbul T1 Kabataş-Bağcılar tramvay hattındaki potansiyel riskleri tespit ederek, tramvay işletmeciliğinin iyileştirilmesini hedeflemiştir. Raylı sistem kullanımını artırmak için verimlilik artışı önerilmektedir.Rail transport is considered to be the safest of transport after air transport. Countries are constantly striving to ensure and maintain safety in rail transport. IRIS (International Railway Industry Standard), introduced by UNIFE (2009) and supported by equipment manufacturers, defines the internationally recognized ISO 9001 quality standard, which introduces specific requirements to railways. The IRIS rail standard is based on the ISO 9001 standard. IRIS is a management system designed for processes specific to railways. Risk management in rail systems is based on risk management processes used in other industries. The fatality of possible accidents in rail systems has increased the interest in railway risk management practices. Rail systems are socio-technical systems. For this reason, it may be insufficient to examine traditional risk management techniques by separating the system with a linear approach and within the framework of cause and effect relationship. Analysis of accidents involving human and organizational factors clearly shows that methods using a sequential accident model are not sufficient. The aim of FRAM, which is a systemic approach researched in this thesis, is to provide a complementary exchange support between risk management and human and organizational factors. The FRAM method focuses on performance variations. According to the FRAM method, performance variations may be necessary to maintain the system successfully, and uncontrolled performance variations can cause undesirable events. Undesirable events can be caused by interactions between parts of the system. In this study, FRAM, which is a qualitative method, was made semi-quantitative. It is evaluated by adding an innovative form to traditional FRAM with a semi-quantitative approach based on Monte Carlo simulation. Rail transport is the most reliable and environmentally acceptable system of the public transport system. However, trams are one of the most risky groups in railway types in terms of pedestrian and passenger safety. For this reason, this study aimed to improve the tram operation by identifying the potential risks in the Istanbul T1 Kabataş Bağcılar tram line. Increasing efficiency is recommended to increase the use of the rail system.