MANİHAİST TÖVBE DUASI “HUASTUANİFT”İN ESKİ UYGURCA VE SOĞDCA NÜSHALARINDAKİ ANLATICI BAKIŞI İLE DOĞU MANİHAİZMİ’NDEKİ İBADET USULLERİ

Abstract

Manihaizm’de tövbe etme ve günah çıkarma son derece önemlidir. Eski Uygurca \rManihaist metinler arasında, en bütünlüklü ve fazla nüshası olan eserin Huastuanift adındaki bir tövbe duası olması da bu durumun dikkat çekici emarelerinden biridir. Yaklaşık \rotuz farklı nüshası olan Huastuanift kendi içinde on beş bölüme ayrılır. Her bölüm başında, \rilgili bölüm numarası açıkça söylendiği için eserin çok küçük bir fragmanı dahi bulunsa bu \rnumerik değerler sayesinde parçanın yeri tespit edilebilir. Bununla birlikte, yazma üzerine \ryapılmış ilk yayımlardan itibaren, araştırmacılar, her bir bölümü de kendi içinde A-B-C \rşeklinde alt kısımlara ayırmaktadır. Ancak alt bölümler metinde ayrıca belirtilmediği için \rhenüz bu konu üzerinde bir görüş birliğine varılamamıştır. Eserin her bir bölümünde öncelikle işlenmesi mümkün günahlar sıralanır; ardından, bu potansiyel günahlardan tövbe \redilir. Dua genel olarak henüz işlenmemiş günahları sıraladığı için Eski Uygurca metinler \rarasında en çok şart cümlesi örneğinin bulunduğu eser olma özelliğini de taşır. Bunların \rdışında, eserde anlatıcının 1. çoğul kişi olması sebebiyle, Manihaist Eski Uygurların tövbe \rduasını büyük olasılıkla topluca icra ettikleri çıkarımını yapmak mümkündür. Diğer yandan, duanın Soğdca nüshalarında anlatıcı bakışı 1. tekil veya 1. çoğul kişi olarak değişebilmektedir. Biçim bakımından daha eski dönemlerde yazıldığını düşündüğümüz kodeks formatındaki Soğdca nüshalarda tövbe genellikle bireye özel bir ibadet iken sonraki dönemlerde \rkaleme alındığı öngörülen kitap tomarı içindeki dualarda toplu olarak tövbe edildiği görülmektedir. Bu da muhtemelen bölgedeki Manihaist topluluğun zaman içerisinde ibadetleri \rbirlikte yapmayı tercih ettiklerine işaret etmektedir. \rBu çalışmada ise tövbe duasının Soğdca ve Eski Uygurca nüshaları arasındaki \ranlatıcı farklılıkları üzerinde durularak Turfan Manihaistlerinin ibadet usulleri Eski Uygurca ve Soğdca metinler üzerinden karşılaştırmalı olarak tartışılmıştır.