Kısas-ı Enbiyâ ve Tevârih-i Hulefâ'da zarfların morfolojik ve semantik tahlili

Abstract

Bu çalışma, Ahmet Cevdet Paşa tarafından kaleme alınmış Kısas-ı Enbiyâ ve Tevârih-i Hulefâ adlı eserdeki zarfların tasnif ve tahliline dayanmaktadır. Çalışmanın ilk bölümünde Ahmet Cevdet Paşa'nın hayatı ve eserleri, Kısas-ı Enbiyâ ve Tevârih-i Hulefâ'nın yazıldığı dönem, içeriği, dili ve üslubu hakkında bilgiler aktarılmıştır. Çalışmanın kavramsal çerçevesinde zarfların geçmişten günümüze gelene değin Türkçe gramerlerde geçirdiği merhaleler aktarıldıktan sonra kaynaklardaki problemli yönlerine değinilmiştir. Zarfların müstakil bir kategori olarak Türkçe gramerlerde yer almaları 20.yy gibi bir zamana rast gelmektedir. Bundan önce gramerlerde 'esmâ-i'z-zur?f' 'edevât' veya 'hâtime' başlıkları altında zaman ve mekân zarfları ile sınırlı olarak yer almışlardır. Gramerlerde zarflar farklı biçimlerde adlandırılmıştır. Bu çalışmada öteden beri kullanımda olan zarf terimi tercih edilmiştir. Çalışma boyunca bu terim morfolojik sınıf olarak zarflar ve zarf fonksiyonu kazanmış yapıları içine alacak şekilde kullanılmıştır. Gramercilerce yapılmış zarf tasnifleri aradaki farklar dikkate alınarak verilmeye çalışılmıştır. Çalışmanın analiz kısmı Kısas-ı Enbiyâ ve Tevârih-i Hulefâ adlı eserin ilk sekiz cüzünde yer alan zarfların morfolojik, semantik ve köken bakımından tasnifini içermektedir. Morfolojik tasnif sözlük birim, çekimli, kelime gruplu biçimli zarflar olmak üzere üç genel başlıktan oluşmaktadır. Zarfların semantik yönden tasnifi zaman, tarz, sebep-amaç ve miktar zarfları olmak üzere dört genel başlıktan oluşmuştur. Köken bakımından tasnifte, zarflar menşe yönüyle üç başlık altında aktarılmıştır. Analiz kısmının son bölümünü ise zarfların sentaktik yönüyle değerlendirildiği başlık oluşturmuştur. Çalışma, araştırmaya dair elde edilen sonuçlar ve kullanılan kaynaklara yer verilmesiyle son bulmuştur. Eserden alınan örnek cümlelerin aktarımında kısmi transkripsiyon tercih edilmiştir. Transkripsiyon yöntemi oluşturulmaya çalışılmıştır.

This study is based on the classification and analysis of adverbs in the work Qısas-ı Anbiyâ and Tavârikh-i Khulefâ written by Ahmet Cevdet Pasha. In the first part of the study, information about Ahmet Cevdet Pasha's life and works, the period Qısas-ı Anbiyâ and Tavârikh-i Khulefâ was written, its content, language and style has been provided. Within the conceptual framework of the study, the stages that adverbs have undergone in Turkish grammars from the past to the present have been conveyed, the problematic aspects in the sources have been addressed. The inclusion of adverbs as an independent category in Turkish grammar dates back to around the 20th century. Before this time, adverbs were limited to time and place adverbs and were included under headings such as 'asmâ-i'z zur?f,' 'edevât,' or 'khâtime' in grammatical studies. Adverbs have been termed in various forms in grammatical studies. In this study, the term adverb which has been traditionally used, has been preferred. Throughout the study, this term has been used to contain adverbs as a morphological class and structures that have acquired adverbial function. Classification of adverbs made by grammarians is attempted to be presented, taking into account the differences between them. The analysis section of the study includes the classification of adverbs found in the first eight fascicule of the work Qısas-ı Anbiyâ and Tavârikh-i Khulefâ in terms of morphologically, semantic, and etymologically. Morphological classification consists of three main headings: as a lexeme, inflected, and phrase forms adverbs. Semantically, the classification of adverbs is divided into four main headings: time, manner, cause-purpose, and quantity adverbs. Etymologically, adverbs are classified under three headings based on their sources. The final section of the analysis part constitutes a title evaluating the adverbs syntactically. The study concludes by presenting the results obtained from the research and the sources used. Partial transcription has been preferred in the transfer of sample sentences from the work. An attempt has been made to establish a transcription method.