Geç Dönem Osmanlıdan Erken Dönem Cumhuriyet'e çocuk şarkıları üzerine söylem analizi (1876-1946)

Abstract

Osmanlının son yüzyılında Türk müziği repertuvarına eklenen çocuk şarkıları, devletin kurtuluşu için geliştirilen toplumsal ve kültürel politikaların uygulama alanlarından biri olması bakımından döneme dair önemli bir perspektif sunar. Dönemin siyasî ve kültürel atmosferinde maarif politikalarının çocuk müziğini nasıl yönlendirdiği; şair, bestekâr ve muallimlerin çocukların zihnine, ruhuna ve kalbine hangi yollarla seslendiği dikkat çekicidir. Meşrutiyet dönemine gelinceye kadarki çocuk şarkıları repertuvarı; çocuğa hitap eden ninnilerden, mekteplerde ve sokaklarda söylenen ilahi ve türkülerden, millî değerlerin çocuklara kazandırılmasında etkili olacağı düşünülen marşlardan ibaretti. Pedagojik anlamda çocuğun zihin, ruh ve duygu dünyasına hitap eden çocuk şarkısı ise bir musiki formu olarak 19. yüzyılın sonlarında repertuvardaki yerini almıştır. Bu araştırma, 1876-1946 yılları arasında repertuvara eklenen çocuk şarkılarından oluşturulan bir seçkiyi, Norman Fairclough’un Eleştirel Söylem Analizi yöntemiyle incelemektedir. Çalışma kapsamında yüzü aşkın yayından iki bine yakın çocuk şarkısı derlenmiş, eserler liste hâlinde sunulmuştur. Konu ve tarih esas alınarak hazırlanan seçkideki eserler; dönemin siyaset, kültür, sosyal yaşam ve eğitim bağlamı çerçevesinde değerlendirilmiştir. Çalışmanın amacı, söz konusu dönemlerde üretilen çocuk müziği güftelerinin ideolojik, kültürel ve pedagojik dönüşümleri nasıl yansıttığını ortaya koymaktır. Araştırma neticesinde, Geç Dönem Osmanlıdan Erken Cumhuriyet’e geçiş sürecinde çocuk müziği ve edebiyatının kimlik inşası ve toplumsal dönüşüm politikalarıyla doğrudan bağlantılı olduğu bilimsel yöntem ve belgeler ışığında tahlil edilmiştir.Children’s songs added to the Turkish music repertoire in the final century of the Ottoman State offer an important perspective on the era, as they served as one of the primary arenas for implementing the social and cultural policies devised for the salvation of the state. Within the political and cultural atmosphere of the period, it is noteworthy how educational policies shaped children’s music, and how poets, composers, and teachers sought to address the minds, hearts, and souls of children. Until the Constitutional period, the children’s song repertoire consisted mainly of lullabies directed at children, hymns and folk songs sung in schools and on the streets, and marches deemed useful for instilling national values in the young. In pedagogical terms, the children’s song as a distinct musical form appealing to the mental, emotional, and spiritual world of the child entered the repertoire only at the end of the 19th century. This study analyzes a selected corpus of children’s songs added to the repertoire between 1876 and 1946 using Norman Fairclough’s Critical Discourse Analysis framework. Over two thousand children’s songs were compiled from more than one hundred publications, and the works were presented in list form. Based on thematic and chronological criteria, a selection of songs was examined within the political, cultural, social, and educational context of the period. The aim of this study is to reveal how the lyrics of children’s music produced during these periods reflected ideological, cultural, and pedagogical transformations. The findings demonstrate, through scientific methods and documentary evidence, that during the transition from the Late Ottoman era to the Early Republican period, children’s music and literature were directly linked to identity formation and the policies of social transformation.