Memlük-İlhanlı Sahalarında Ulema Hareketliliği (h. 7-8/m. 14-15. Asırlar)

Abstract

Memlük ve İlhanlı devletleri arasındaki siyasi ilişkiler, iki farklı politik gelenekten gelen yapıların mücadelesine sahne olmuştur. Merkezi otoritesini tesis etmeye çalışan bu iki devletin ilişkileri, sürekli olarak dalgalı bir seyir izlemiştir. Tarihin bir cilvesi olarak, Memlüklerin güçlendiği dönemler İlhanlıların iç karışıklık dönemlerine, İlhanlıların güçlendiği dönemler ise Memlüklerin istikrarsızlaştığı zamanlara denk gelmiştir. Bu devinim ve dönüşüm içerisinde iki devlet arasındaki ilmî münasebetleri, âlimler aracılığıyla anlamaya çalıştık. Çalışmamız, Memlük ve İlhanlı devletlerinin kuruluşundan başlayarak, İlhanlı Devleti’nin yıkılmasının ardından 15. yüzyılın sonlarına kadar İlhanlı hâkimiyet sahasına hâkim olan devletler döneminde, Memlük ve İlhanlı coğrafyaları arasında ilmî seyahatler gerçekleştiren âlimlerin hayat hikâyelerini içermektedir. Âlimlerin biyografileri ve siyasî gelişmelerin seyri üzerinden döneme dair bir portre sunmayı amaçladık. Çalışmamızda birçok farklı kaynaktan yararlanmakla birlikte ana kaynaklarımız tabakat kitapları olmuştur. Dönemin çağdaşı müellifler tarafından kaleme alınan bu birinci elden kaynaklar, zengin içerikleriyle dönemin ruhunu anlamamıza olanak tanımış; meydana gelen siyasî ve sosyal olayların toplum nezdindeki yansımalarını aktarmaları bakımından ayrıca önem arz etmiştir. Toplumun her kademesinden insanların biyografilerinin yer aldığı bu kaynaklar özellikle âlim hayat hikayeleri alanında engin bir alan sunmakta Bu kaynaklar ışığında çalışmamızda, Memlük ve İlhanlı coğrafyalarındaki ulemânın hareketliliğinin siyasî mücadelelere rağmen devam edip etmediğini, iki saha arasında ilmî seyahatlerde bulunan âlimleri tespit ederek anlamaya çalıştık.The political relations between the Mamluk and Ilkhanate states witnessed the struggle of structures from two different political traditions. The relations of these two states, which were trying to establish their central authority, constantly followed a fluctuating course. As a quirk of history, the periods when the Mamluks became stronger coincided with the periods of internal turmoil in the Ilkhanate, and the periods when the Ilkhanate became stronger coincided with the times when the Mamluks became unstable. We tried to understand the scientific relations between the two states through scholars within this movement and transformation. Our study includes the life stories of scholars who made scientific journeys between the Mamluk and Ilkhanate geographies during the period when the states dominated the Ilkhanate sovereignty area, starting from the foundation of the Mamluk and Ilkhanate states and after the collapse of the Ilkhanate State until the end of the 15th century. We aimed to present a portrait of the period through the biographies of the scholars and the course of political developments. Although we used many different sources in our study, our main sources were the books of ṭabaqāt (biographical compendia). These first-hand sources, written by contemporary authors of the period, have enabled us to understand the spirit of the period with their rich content; they are also important in terms of conveying the reflections of the political and social events that took place in the society. These sources, which include biographies of people from every level of society, offer a vast area especially in the field of scholarly life stories. In the light of these sources, we tried to understand whether the mobility of the scholars in the Mamluk and Ilkhanate geographies continued despite the political struggles by identifying the scholars who made scholarly travels between the two areas.