The Origin of Article 394/II of the Swiss Code of Obligations, Which Provides for the Application of the Provisions on Mandate to Contracts for the Performance of Services Not Regulated by Law

Abstract

The contract of mandate is regulated in the Turkish Code of Obligations as one of the independent contracts for the performance of services. Under this contract, the debtor undertakes not to achieve a specific result for the creditor but merely to carry out certain activities. In this respect, the scope of the contract is not confined to legal acts but also includes material acts. Depending on the nature of the debtor’s obligation, contracts such as those concluded with architects, lawyers, and physicians may fall within the scope of mandate. The subsidiary function of the contract of mandate arises from Article 394/II of the Swiss Code of Obligations: service contracts not specifically regulated by law are subject to the provisions of mandate insofar as their nature permits. This provision has transformed the mandate from being confined to certain professions into a general contract for the performance of services. The origins of this development can be traced back to the Swiss Code of Obligations of 1911. In the earlier version of 1881, liberal professions were considered under the contract of employment, while mandate was limited solely to legal transactions. However, the structure of the Roman law mandatum, based on a relationship of trust, and the distinction of operae liberales (liberal professions), were transmitted into Swiss law and, subsequently, into Turkish law. The Honorarvertrag of the Zurich Civil Code exemplified the approach of treating liberal professions as a separate type of contract. With the reform of 1911, the scope of mandate was expanded to include material acts, while the element of time was incorporated into the contract of employment. Following the 1971 reform, contracts of employment were confined to dependent labor relationships, and all liberal professions were included under mandate. This historical trajectory, originating in Roman law, has led the contract of mandate to acquire its current function as the general contract for the performance of services.

Vekâlet sözleşmesi, Türk Borçlar Kanunu’nda bağımsız işgörme sözleşmelerinden biri olarak düzenlenmiş olup borçlunun alacaklıya belirli bir sonucun elde edilmesini değil, yalnızca faaliyet yürütmeyi taahhüt ettiği sözleşmedir. Bu yönüyle sözleşmenin kapsamı, yalnızca hukukî fiillerle sınırlı olmayıp maddî fiilleri de içerir. Mimarlık, avukatlık, hekimlik gibi sözleşmeler, borçlunun ediminin niteliğine göre vekâlet niteliğinde olabilir. Vekâlet sözleşmesinin bunun dışındaki ikincil işlevi ise BK m. 502/II hükmüyle ortaya çıkmaktadır: Kanunda özel olarak düzenlenmemiş işgörme sözleşmeleri, niteliklerine uygun düştüğü ölçüde vekâlet hükümlerine tabi olmaktadır. Bu düzenleme, vekâleti yalnızca belirli mesleklerle sınırlı olmaktan çıkarıp ona genel işgörme sözleşmesi niteliği kazandırmıştır. Söz konusu gelişmenin kökeni, 1911 tarihli İsviçre Borçlar Kanunu’na dayanmaktadır. 1881 tarihli ilk düzenlemede serbest meslekler hizmet sözleşmesi kapsamında değerlendirilirken, vekâlet yalnızca hukukî işlemlerle sınırlı tutulmuştu. Ancak Roma hukukundaki mandatum kurumunun güven ilişkisine dayalı yapısı ve operae liberales (serbest meslekler) ayrımı İsviçre hukukuna, oradan da Türk hukukuna yansımıştır. Zürih Medenî Kanunu’nda yer alan Honorarvertrag ise serbest mesleklerin ayrı bir sözleşme türü olarak ele alınmasına örnek teşkil etmiştir. 1911’de yapılan reformla vekâletin kapsamı genişletilmiş, sözleşme maddî fiilleri de kapsar hâle gelmiş, hizmet sözleşmesine ise zaman unsuru eklenmiştir. 1971 reformu ile hizmet sözleşmeleri bağımlı iş ilişkilerine özgülenmiş, tüm serbest meslekler vekâlet kapsamına alınmıştır. Roma hukukundan bugüne gelen bu süreç, vekâlet sözleşmesinin günümüzdeki genel işgörme sözleşmesi halini almasını sağlamıştır.