SELÇUKLU VE İSMÂİLÎ KALESİ GİRDKÛH

Abstract

Girdkûh, İran'ın kuzey doğusundaki Dâmgân yakınlarında, tarihi çok eskilere dayanan müstahkem bir kaledir. Sahip olduğu su kaynağı ve tarım ürünlerinin bolca yetiştiği bir coğrafyada bulunması, önemini daha da arttırmaktadır. Kale, Sultan Tuğrul Bey zamanında Kutalmış b. Arslan Yabgu'nu sayesinde Selçuklular'ın hâkimiyetine girmiştir. Bir süre Kutalmış'ın idaresinde kaldıktan sonra yerel bir hanedan olan Ziyârîler'e bırakılmıştır. Kutalmış'ın Tuğrul Bey'e isyan ettiği sırada sığındığı kaledir. Sonraki dönemde hakkında fazla bilgi bulunmayan kale, Sultan Berkyaruk zamanında İsmâilîler'in kontrolü altına girmiştir. Bu tarihten sonra uzun süre İsmâilî hareketinin en önemli merkezlerinden biri durumundadır. Hattâ hareketin merkezi olan Alamut'a zor zamanlarında en büyük desteği veren yine Girdkûh'tur. Bu süreç Moğollar'ın bölgeye gelişine kadar devam etmiş, ardından İsmâilîler ile başlatılan mücadeleler sırasında önemli hedeflerden biri olmuştur. Ancak kalenin müstahkem bir mevkide bulunması Moğollar'a uzun süre direnmesini sağlamış, on yedi yıl süren kuşatma sonucunda ele geçirilebilmiştir. Ele geçirilmiş olan diğer İsmâilî kaleleri yıkılmış olmasına rağmen Girdkûh onlardan farklı olarak Moğollar tarafından kullanılmaya devam etmiştir. Kale hakkındaki en son kayıt 786/1384 tarihine aittir