Mali Stresin Bir Göstergesi Olarak Bütçe Stresi: Türkiye’de Eğilimler ve Belirleyiciler

Abstract

Mali stres, bir hükümetin bütçesel hedeflerine ulaşma kapasitesini ve kamu hizmetlerini sağlamak için gerekli kaynakları elde etme yeteneğini olumsuz etkileyen bir durumdur. Bütçe stresi ise, gelir ve harcamalar arasındaki dengesizlikten kaynaklanan bir baskıdır. Bu çalışma, Türkiye’de mali stresi Arnett (2011) ile Boukari ve Veiga (2018) tarafından geliştirilen bütçe stresi göstergesi kullanarak incelemektedir. 1984-2023 dönemi için yıllık bütçe stresi hesaplanmış ve koalisyon hükümetleri, seçim dönemleri, ekonomik krizler ve ek bütçe uygulamaları gibi özel dönemlerdeki değişimi analiz edilmiştir. Sonuçlar, bütçe stresinin özellikle koalisyon hükümetleri ve ek bütçe çıkarılan yıllarda yüksek olduğunu, ancak kriz ve seçim dönemlerinin sınırlı bir etkisi olduğunu göstermektedir. Çalışmanın ikinci aşamasında, 2005-2024 dönemi aylık verileri kullanılarak, mali stresi etkileyen makroekonomik faktörler Prais-Winsten regresyon analiziyle incelenmiştir. Bulgular, işsizlik oranı ve döviz kurunun mali stresi artırdığını; cari açık ve ithalatın ise azalttığını ortaya koymuştur. Enflasyon, faiz harcamaları ve ihracat anlamlı bir etki göstermemiştir. Sonuç olarak, Türkiye’de bütçe stresi ekonomik ve politik dinamiklerin etkileşimiyle şekillenmekte olup, bu durum mali politika oluşturma sürecinde dikkate alınması gereken önemli bir unsurdur.