Depremzede Yetişkin Kadınlara Yönelik Bilişsel Davranışçı Yaklaşım Temelli Psikolojik Destek Programının Belirsizliğe Tahammülsüzlük ve Umutsuzluk Düzeylerine Etkisi

Abstract

Araştırmanın genel amacı Bilişsel Davranışçı Yaklaşım Temelli Psikolojik Destek Programının depremzede yetişkin kadınların depresyon, anksiyete, stres, belirsizliğe tahammülsüzlük ve umutsuzluk düzeyleri üzerindeki etkililiğinin incelenmesidir. Bu bağlamda gerçekleştirilen yarı deneysel uygulama, deney ve kontrol gruplu, ön-test, son-test ve izleme ölçümleri içeren 2*3 split-plot karışık desen kullanılarak yapılandırılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu, 6 Şubat 2023 tarihli Kahramanmaraş merkezli depremlerden etkilenen Hatay ili Antakya ilçesinde bulunan bir konteyner kentte yaşamakta olan yetişkin kadınlar (Deney=12, Kontrol=14) oluşturmaktadır. Araştırmada veri toplama araçları olarak, Kişisel Bilgi Formu, Depresyon Anksiyete Stres Ölçeği (DASS-21), Belirsizliğe Tahammülsüzlük Ölçeği (BTÖ-12) ve Beck Umutsuzluk Ölçeği (BUÖ) kullanılmıştır. Deney grubunda yer alan katılımcılara 10 haftalık bilişsel davranışçı yaklaşıma dayalı psikolojik destek programı uygulanmış; kontrol grubuna ise herhangi bir müdahalede bulunulmamıştır. Verilerin analizinde Mann-Whitney U Testi, Friedman Testi ve Wilcoxon İşaretli Sıralar Testi kullanılmıştır. Çalışmanın sonuçları, Bilişsel Davranışçı Yaklaşım Temelli Psikolojik Destek Programının, depresyon, belirsizliğe tahammülsüzlük ve umutsuzluk değişkenlerinde deney grubu ile kontrol grubu arasında müdahale sonrası anlamlı bir farklılık yarattığını; anksiyete ve stres düzeyleri arasında ise anlamlı bir farklılık oluşturmadığını göstermektedir. İzleme ölçümlerinde gruplar arasında anlamlı bir farklılık bulunmamıştır. Deney grubunun kendi içerisinde müdahale sonrasında umutsuzluk hariç tüm değişkenlerinde anlamlı bir azalma gözlemlenmiştir. Kontrol grubununsa kendi içerisinde depresyon, stres ve belirsizliğe tahammülsüzlük değişkenlerinde zamanla azalma gözlemlenmiştir. Araştırma bulguları, Bilişsel Davranışçı Yaklaşım Temelli Psikolojik Destek Programının kısa vadede etkin olduğunu, fakat uzun vadede etkinliğinin geliştirilmesi gerektiğine yönelik veriler sunmaktadır.The general aim of the study is to examine the effectiveness of the Cognitive Behavioral Approach-Based Psychological Support Program on the depression, anxiety, stress, intolerance of uncertainty, and hopelessness levels of adult women who are affected by earthquakes. In this context, the quasi-experimental application was structured using a 2*3 split-plot mixed pattern including experimental and control groups, pre-test, posttest, and follow-up measurements. The study group of this research consists of adult women (Experiment = 12, Control = 14) living in a container city in Antakya, which is a district in Hatay province, where people were affected by the earthquakes that were Kahramanmaraş-centered on February 6, 2023. In the research as data collection tools, the Personal Information Form, Depression Anxiety Stress Scale (DASS-21), Intolerance of Uncertainty Scale (IUS-12), and Beck Hopelessness Scale (BHS) were used. Participants in the experimental group received the 10-week psychological support program based on the cognitive behavioral approach, while the control group received no intervention. The Mann-Whitney U Test, The Friedman Test, and the Wilcoxon SignedRank Tests were used in the analysis of the data. The results of the study show that the Cognitive Behavioral Approach-Based Psychological Support Program created a significant difference between the experimental group and the control group in factors of depression, intolerance of uncertainty, and hopelessness after the intervention. However, it showed that there was no significant difference between the anxiety and stress levels. No significant difference was found between the groups in the follow-up measurements. After the intervention, the experimental group showed a significant decrease in all factors except hopelessness. A decrease was observed in the factors of depression, stress, and intolerance of uncertainty in the control group over time. The research findings provide data indicating that the Cognitive Behavioral Approach-Based Psychological Support Program is effective in the short term, but its effectiveness needs to be improved in the long term.