“Çocuk” Sözcüğünün Etimolojisi Üzerine

Abstract

Bu çalışmada esas olarak çocuk sözcüğünün kökeni ele alınmaktadır. Fakat sözcüğün yapısını dahaiyi anlamamıza yardım edeceği ve analoji teşkil edeceği için önce Türkiye Türkçesinde ‘çocuk’,‘bebek’, ‘yavru’ anlamına gelen bazı Türkçe sözcükler de anlam ve köken bakımından mercek altınaalınmaktadır. Bu bağlamda anlam ve biçimbilgisi bakımından tartışmalı olan veya kökeni pek açıkolmayan bala, bebe, bebek, enik, oğul, döl, uşak, yavru sözcüklerinin köken ve anlamaçıklamaları yapılmaktadır. Çocuk sözcüğü üzerine fikir beyan eden araştırmacıların görüşleritanıtıldıktan sonra çocuk sözcüğü sesbilimsel, anlambilimsel ve biçimbilimsel açılardan ayrıntılıolarak incelenmektedir. Çalışma, çocuk sözcüğünün kökenini nihai çözüme kavuşturmak yanındabu sözcüğün asıl anlamının ‘domuz yavrusu’ olup olmadığı konusunda uzun zamandır süregelentartışmalara da bir son vermeyi amaçlamaktadır. Bu çalışmada yapılan ayrıntılı kökenbilimselincelemelerin sonuçlarına dayanarak, enik, döl, yavru gibi sözcüklerin ‘hayvan yavrusu’ anlamınınikincil olarak sonradan ortaya çıktığı, çocuk sözcüğünün asıl anlamının ise sanıldığı gibi ‘domuzyavrusu’ olmadığı sonucuna varılmıştır. Ayrıca çocuk sözcüğünün Anadolu ağızlarındaki ‘domuz;domuz yavrusu; bebek, çocuk’ anlamına gelen çoçka, çoçga, çoşka, çoşga vb. gibi sonradanortaya çıkan değişkeleri yanında, sözcüğün türediği isim kökü olan Tkm. ç?ga ‘çocuk, bebek’, Mo.çaga, çaka, DS cağa, çova, çoa, çoğa, çoğ ‘çocuk’ ve benzeri anlamlar taşıyan TTü. çoluk(çocuk), Tkm. çovluk, DS çacuk ~ cacık biçimleri de inceleme altına alınmaktadır. Çalışmanınen sonunda, çocuk sözcüğü ve türevleri için bu çalışmada sunulan kökenbilimsel çözüm önerileri birşemada kronolojik olarak gösterilmiştir.