Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu Tanılı Yetişkinlerde Biriktirme Davranışının İncelenmesi

Abstract

Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) ana bileşenlerini oluşturan dikkat eksikliği, hiperaktivite ve dürtüsellik ile karakterize olmakla birlikte farklı alanlarda da sorunlarla seyredebilen ve etkileri yaşam boyu sürebilen nörogelişimsel bir bozukluktur. Son yıllarda yapılan çalışmalar DEHB tanılı hastalarda biriktirme davranışının daha fazla olduğunu göstermektedir. Literatürde DEHB'li hastalarda biriktirme davranışını etkileyen faktörlerle ilgili farklı bulgular olduğu görülmektedir. Bu ilişkide etkili olabilecek farklı fenomenlerin araştırılması önemlidir. Mevcut çalışmada DEHB tanılı hastalarda biriktirme davranışı ile dikkat eksikliği, dürtüsellik ve yürütücü işlev eksiklikleri arasındaki ilişkiyi ve yaşam kalitesi ile biriktirme davranışları arasındaki ilişkiyi incelemek amaçlanmıştır. Araştırmanın örneklemi Ağustos 2024 – Kasım 2024 tarihleri arasında İstanbul Medeniyet Üniversitesi Tıp Fakültesi Göztepe Prof. Dr. Süleyman Yalçın Şehir Hastanesi Ruh Sağlığı ve Hastalıkları polikliniğine başvuran, DSM-5 tanı kriterlerine göre DEHB tanısı alan hastalardan ve sağlıklı kontrollerden seçilmiştir. Veri toplama aracı olarak DSM-5 için Yapılandırılmış Klinik Görüşme (SCID-5), sosyodemografik veri formu, Yetişkin Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu Kendi Bildirim Ölçeği (ASRS), Barratt Dürtüsellik Ölçeği Kısa Formu (BIS-11-KF), Biriktirme Envanteri-Gözden Geçirilmiş Formu (BE- GGF), Yetişkin Yürütücü İşlevler Envanteri (YYİE) ve Dünya Sağlık Örgütü Yaşam Kalitesi Ölçeği Kısa Form (WHOQOL-BREF) kullanılmıştır. Çalışmaya katılmayı kabul eden, dahil edilme ve dışlanma kriterlerine uygun olan hasta grubu için 90 katılımcı ve sağlıklı kontrol grubu için 90 katılımcı olmak üzere toplam 180 katılımcının verileri değerlendirilmiştir. Hasta grubunda, sağlıklı kontrollere göre ASRS puanlarının (p<0,001), BIS-11-KF puanlarının (p<0,001), YYİE puanlarının (p<0,001) ve BE-GGF puanlarının (p<0,001) daha yüksek, WHOQOL-BREF alt boyut puanlarının (p<0,001) daha düşük olduğu saptanmıştır. Dikkat eksikliği baskın görünümde olan hastaların BE-GGF puanlarının anlamlı düzeyde (<0,001) daha fazla olduğu görülmüştür. Hasta grubunda BE- GGF puanları ile ASRS dikkat eksikliği puanları (p<0,001), ASRS hiperaktivite/dürtüsellik puanları (p=0,002), BIS-11-KF puanları (p=0,001) ve YYİE puanlarının (p=0,001) ilişkili olduğu, ancak BE-GGF puanlarının temel yordayıcısının ASRS dikkat eksikliği puanları (p<0,001) olduğu görülmüştür. Hasta grubunda WHOQOL-BREF fiziksel ve çevresel alt boyut puanlarının temel yordayıcısının BE-GGF puanları (sırasıyla p=0,001, p=0,017) olduğu, WHOQOL-BREF psikolojik alt boyut puanlarını yordamada BE-GGF ve ASRS dikkat eksikliği puanlarının (sırasıyla p=0,037, p=0,015) anlamlı olduğu, WHOQOL-BREF sosyal alt boyut puanlarını yordamada incelenen puanların istatistiksel olarak anlamlı olmadığı (p=0,167) görülmüştür. Çalışmamızın bulguları, DEHB hasta grubunda biriktirme davranışının daha fazla görüldüğü ve düşük yaşam kalitesi ile ilişkisi olduğunu ortaya koymuş ve biriktirme davranışının hastaların takibi sürecinde değerlendirilmesi gereken bir fenomen olduğu göstermiştir. DEHB hastalarında biriktirme davranışlarına etki edebilecek farklı etkenlerin araştırılması ve potansiyel tedavilerin geliştirilmesi için ileri araştırmalara ihtiyaç duyulmaktadır.

Attention deficit and hyperactivity disorder (ADHD) is a neurodevelopmental disorder that is characterized by attention deficit, hyperactivity and impulsivity,which constitute its main components, and can also present with problems in different areas with a lifelong impact. Recent studies show that hoarding behavior is more common in patients with ADHD. However, findings on factors affecting hoarding behavior in these patients vary. In the current study, we aimed to examine the relationship between hoarding behavior and attention deficit, impulsivity and executive function deficits and the relationship between quality of life and hoarding behavior in patients with ADHD. The sample of the study was selected from patients diagnosed with ADHD according to DSM-5 diagnostic criteria and healthy controls who applied to Goztepe Prof. Dr. Süleyman Yalcin City Hospital Psychiatry outpatient clinic between August 2024 and November 2024. The Structured Clinical Interview for DSM-5 (SCID-5), sociodemographic data form, The Adult Attention Deficit Hyperactivity Disorder Self-Report Scale (ASRS), Barratt Impulsivity Scale Short Form (BIS-11-SF), Saving Inventory-Revised (SI-R), Adult Executive Functions Inventory (ADEXI) and World Health Organization Quality of Life Scale Short Form (WHOQOL-BREF) were used as data collection tools. The data of a total of 180 participants, 90 participants for the patient group and 90 participants for the healthy control group, were evaluated. In the patient group, ASRS scores (p<0.001), BIS-11-SF scores (p<0.001), ADEXI scores (p<0.001) and SI-R scores (p<0.001) were higher and WHOQOL- BREF subscale scores (p<0.001) were lower than healthy controls. Patients with dominant attention deficit exhibited significantly (<0.001) higher SI-R scores. In the patient group, SI- R scores were correlated with ASRS attention deficit scores (p<0.001), ASRS hyperactivity/impulsivity scores (p=0.002), BIS-11-SF scores (p=0.001) and ADEXI scores (p=0.001), but the main predictor of SI-R scores was ASRS attention deficit scores (p<0.001). In the patient group, SI-R scores were found to be the main predictor of WHOQOL-BREF physical and environmental sub-dimension scores (p=0.001, p=0.017, respectively), SI-R and ASRS attention deficit scores were significant in predicting WHOQOL-BREF psychological sub-dimension scores (p=0.037, p=0.015, respectively), and the scores examined in predicting WHOQOL-BREF social sub-dimension scores were not statistically significant (p=0.167). Our findings showed that hoarding behavior was more common in the ADHD patient group and was associated with low quality of life, and it was shown that hoarding behavior is a phenomenon that should be evaluated during the monitoring process of patients. Further studies are needed to explore factors influencing hoarding behaviors and develop treatments.