Bambara Etno-Felsefesinde İnsan Tasavvuru

Abstract

Bu çalışmada, Bambara etno-felsefesi incelenmektedir. Etno-felsefe, bir etniğin dünya görüşünden felsefi çıkarımlar yapma süreci olarak tanımlanabilir. Bambara etno-felsefesinin temelinde kozmo-ontoloji kavramı yer almaktadır. Bu bağlamda çalışmamızda, kozmo-ontoloji çerçevesinde insanın doğası ele alınacaktır. Kozmo-ontoloji, kozmik yapının ve varlığın doğasının kökenlerinin incelendiği bir yaklaşım olarak tanımlanabilir. Bu bağlamda, kozmo-ontoloji evrenin kapsamlı bir biçimde anlaşılmasını ve bu anlayışın varlıkla olan ilişkisini araştırmayı hedefler. Başka bir ifadeyle kozmo-ontoloji, kozmosa dayanarak varlığı inceleyen bir yöntemdir. Bu çalışmada kozmos temel alınarak insan varlığı analiz edilmeye çalışılacaktır. Yani kozmolojik perspektiften insanın varlığı ele alınacaktır. Çalışma üç ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, ontolojik yapı temel alınarak insanın bütünlüğü ele alınacak ve bu bütünlüğün nasıl şekillendiği irdelenecektir. İkinci bölümde, insanın değişkenliği ve bu değişkenlik nedeniyle insanın bilinmez bir varlık olduğu tartışılacaktır. Son olarak üçüncü bölümde, insanın insaniyetinin etik ile nasıl şekillendiği ortaya konulacaktır. Bu bağlamda Bambara düşüncesinde Maaya yani hümanizm kavramı detaylı bir şekilde incelenecektir. Bu üç bölümden hareketle Bambaralar için insan, bütüncül ve dinamik bir varlık olarak tanımlanır; insan, kozmos içinde ve kozmosa göre anlam kazanır. İnsan, tüm varlıklarla ontolojik bir ilişki kurar ve dolayısıyla her zaman birlik ve beraberlik içindedir. Bu beraberlik anlayışına dayanarak, Bambaraların hümanizmi (Maaya) sadece insanlar arasında sınırlı kalmaz; hümanizm tüm varlıklar arasında simbiyotik bir ilişki kurmaya yöneliktir. Buna panhümanizm denir. Panhümanizm temelinde Bambaralar, küresel sorunlara çözüm arayışında bulunurlar. Etik temelli bir yaşam ise bireylerin ve toplulukların hem kendilerine hem de çevrelerine karşı duyarlı olmalarını sağlar. Böylece daha sürdürülebilir bir dünya inşa etme çabası güçlendirilmiş olur.