Birinci Dünya Savaşı’nın Son Yıllarında Milli Hazîne-i Evrâk Kurulması Girişimlerinin Tanin Gazetesindeki Yansımaları (1917-1918)

Abstract

Osmanlı Devleti'nde modern anlamda arşivcilik alanındaki gelişmeler Tanzimat Dönemi'nde başlamıştır. Bu dönemde özellikle Mustafa Reşit Paşa sadrazam olduktan sonra devlet arşivi hüviyetinde, Hazîne-i Evrâk adı verilen bir teşkilat kurulmuş ve bu teşkilata tahsis edilen müstakil bir bina inşa edilmişti. Bu tarihten sonra vesikaların tasnif çalışmalarına ağırlık verildiyse de önemli neticeler alınamamıştır. 1908 yılında ilan edilen II. Meşrutiyet Dönemi'nde de arşivler açısından önemli çalışmalar yapılmıştır. Târîh-i Osmânî Encümeni'nin 1909 yılında kurulmasıyla birlikte, Osmanlı arşivlerinin tarih yazıcılığı için vazgeçilmez önemi ortaya konulmuş ve bu arşivlerin yok olmaktan kurtulmasının çareleri düşünülmüştür. Târîh-i Osmânî Encümeni, bir taraftan Osmanlı arşiv vesikalarını yok olmaktan kurtarıp, tasnif etmeye çalışmış, diğer taraftan da geniş kapsamlı bir Osmanlı tarihi yazmaya çabalamıştır. Bu dönemde tafsilatlı bir Osmanlı tarihinin, ancak Osmanlı Devleti'nin resmî evraklarının tam olarak tasnifinden sonra yazılabileceği yönündeki görüşler ön plana çıkmış, basında da bu görüşleri destekleyen yazılar neşredilmiştir. Aynı dönemde Millî Hazîne-i Evrâk kurulması konusunda faaliyetler başlamış, arşiv çalışmalarına önem verilmiş, bazı gazetelerde konuyla ilgili yazılar neşredilmiştir.

Record keeping in Ottoman Empire gained a modern sense in Tanzimat era. Mustafa Reşit Pasha built an instution called “Hazîne-i Evrâk” right after his appointment to Grand Vizier. After this date, although the classification of documents was focused on, important results were not obtained. During the Second Constitutional Era, some important progress have been made. With the foundation of the committee “Târîh-i Osmânî Encümeni” the importance of Ottoman documents in writing the history has been put forward. Necessary steps to save these documents from destruction have been discussed. The committee “Târîh-i Osmânî Encümeni” on the one hand tried to save the documents from destruction but on the hand they tried to write a detalied history of the Ottoman Empire. After 1916 the need of full classification of the documents to write a detailed history of the empire has been realized and the press also agreed to this approach. Also attemps to found a national archive began in this period. Some newspapers wrote articles about the record keeping and its importance.