Üsküdar Terekelerinde Kitap Sahipleri ve Kitaplar: XVI. Yüzyıl

Abstract

Bu makalede, XVI. yüzyıl Osmanlı Üsküdar’ındaki kitap kültürü terekelerde tespit edilen eserlerden hareketle değerlendirilmeye çalışılacaktır. Bu değerlendirmeyi yapabilmek için öncelikle kaynaklar hakkında bilgi verilecek, daha sonra Üsküdar’ın bu yüzyıldaki şehir ve nüfus bağlamında gelişiminden bahsedilecektir. Son olarak Üsküdar’da kültürel yapının oluşmasıyla birlikte okur kitlesinin ortaya çıkışı değerlendirilmeye çalışılacaktır. Bu bağlamda, Üsküdar Mahkemesi’nde kayda alınmış olan XVI. yüzyıla ait 101 adet sicil defteri taranmış ve bu tarama sonucunda tespit edilen 1541 terekenin 25’inde kitap kaydının yer aldığı görülmüştür. Bir Osmanlı şehrinin kitapla olan ilişkisini anlamamıza imkân sağlayan Üsküdar terekeleri sayesinde, kitap sahiplerinin profillerinin yanı sıra bir asırlık dönemde sahip olunan kitapların miktarı, fiyatları bakımından en yüksek değerdeki kitaplar ile en düşük değerdeki kitapların neler olduğu hakkında bilgi sahibi olabiliyoruz. Bunun yanı sıra muhtelif konulardaki kitapların XVI. yüzyılda ilk olarak hangi tarihte Üsküdar toplum hayatında dolaşıma girdiği ve en çok hangi konularda kitapların yer aldığı gibi ilginç bilgiler hakkında bilgi sahibi olabilmemiz mümkündür.

In this article, the book culture of the Ottoman’s Uskudar in the 16th centurry, based on the works found in the probate inventories will be evaulated. In order to make this evaluation, firstly, information about the sources will be given, then the development of Üsküdar in the context of the city and population in this century will be mentioned. Finally, the emergence of the readership with the formation of the cultural structure in Uskudar will be explained through the general evaluation of the books on the basis of individuals. In this context, 101 registry books from the 16th century, which were kept in the Uskudar Court, were scanned. As a result of this scanning, it was found that 25 out of 1541 probate inventories included book records. Uskudar probate inventories allow us to comprehend the relationship of an Ottoman city with books. They help us to reach the information about the profiles of book owners and the amount of books owned within a century. Further, probate inventories provide us data regarding the highest and the lowest book prices. In addition, it is possible for us to reach interesting information including the time when the books on various subjects first circulated in the Uskudar social life in the 16 century and on which subjects the books were most often found.