Autobiyographical Narratives in the al-Saq??iq al-nu?m?niyya Corpus

Abstract

The first collective biographer of the ulema and sheikhs in the Ottoman scientific tradition, Taşköprülüzâde Ahmed Efendi, who wrote his autobiography at the end of his work, lived in the century following the conquest of Istanbul—an age in which the empire not only achieved military conquests but also underwent significant consolidation, provided by the growth and development of institutional structures that solidified the state, and the foundation of a centralized administration established through practices such as the codification of laws, specialization in bureaucracy, increased recruitment of devshirmes, and the creation of a state-controlled ulema hierarchy. Additionally, in this era, an Ottoman imperial style emerged in architecture, poetry, and historiography, and the writings and practices of Taşköprülüzâde were also significantly instrumental in the formation of this style. Taşköprülüz?de ?I??m al-D?n Ahmed Efendi's (d. 968/1561) book in the field of biography, which he entitled al-Saq??iq al-nu?m?niyya f? ?ulam?? al-dawla al-?utm?niyya, represents the first important link in the series of the most comprehensive biographical works in Ottoman history, with its translations, commentaries, and annexes. In his work, Taşköprülüzâde Ahmed Efendi also achieved a first in terms of writing his own biography, setting a precedent that was followed by many of the later translators and commentators who also penned their own biographies. In this article, a discussion is conducted regarding whether Taşköprülüz?de’s inclusion of his own biography at the end of his work was unusual, the possible reasons for his choice to include his autobiography, whether this choice continued in the later al-Saq??iq translations and addendums, the forms of self-reference, and the similarities or differences between Taşköprülüz?de's approach and that of the tezkire (collection of poets’ biographies) and the chronicle writing of the period.Osmanlı ilim geleneğinde ulema ve meşâyihin ilk toplu biyografı olan ve eserinin sonunda otobiyografisini kaleme alan Taşköprülüzâde Ahmed Efendi İstanbul’un fethini izleyen asırda imparatorluğun sadece fetihlerle değil devleti sağlamlaştıran kurumsal yapılanmasının büyüyüp geliştiği, kanunların tedvini, bürokratik uzmanlaşma, devşirmelerin artan istihdamı, devlet kontrolünde bir ulema hiyerarşisinin kurulması gibi uygulamaların merkeziyetçi idareyi tesis ettiği bunlara ilaveten mimaride, şiirde ve tarih yazıcılığında bir Osmanlı imparatorluk üslubunun oluştuğu devirde yaşamıştır. Bahsedilen üslubun oluşmasında Taşköprülüzâde’nin yazdıkları ve yaptıkları da önemli olmuştur. Taşköprülüzâde İsâmeddin Ahmed Efendi’nin (ö.968/1561) biyografi sahasındaki eş-Şekâiku’n-Nu?mâniyye fî-Ulemâ’id-Devleti’l-Osmâniyye adını verdiği kitabı tercüme, telhis ve zeyilleriyle Osmanlı tarihinin en geniş kapsamlı biyografik eserler silsilesinin ilk önemli halkasıdır. Taşköprülüzâde Ahmed Efendi, eserinde kendi biyografisini kaleme alarak bu yönüyle de bir farklılık oluşturmuş, ardından gelen mütercim ve zeyil yazarları arasında da otobiyografilerini kaleme alanlar olmuştur. Bu makalede Taşköprülüzâde’nin eserinin sonunda kendi biyografisine yer vermesinin sıra dışı olup olmadığı, otobiyografisini eserine koyma tercihinin muhtemel nedenleri, eş-Şekâik tercümelerinde ve zeyillerinde bu tercihin devam edip etmediği, kendinden bahsetmenin biçimleri ve Taşköprülüzâde’nin yaklaşımının dönemin tezkire ve vekâyinâme yazarlığı ile benzerliği ya da farklılığı tartışılacaktır.