ZENGÛLE’DEN ZİRGÜLELİ HİCAZ’A

Abstract

Türk Mûsikîsi makam sisteminde bazı makamlarda zaman içerinde değişimler yaşanmıştır. Kimi makamların dizi ve seyirleri aynı kalıp isimlerinde değişiklik olmuş (dügâh-uşşak), kimi makamlar başka makamların bünyesinde eriyerek kadim makam olarak kalmış (çargâh-sabâ), kimi makamlar ise isimleri aynı kalsa da dizi ve seyirleri tamamen farklı olarak nazari sistemlerde açıklanmıştır (çargâh, zirgüleli hicaz). Arel-Ezgi Uzdilek nazarî sisteminde şed makam olarak tasnif edilen makamlardan (hicazkâr, evcârâ, şedaraban) pek çoğunun temelini oluşturan zirgüleli hicaz dizisi yüzyıllar içinde değişik dizi ve seyirlerle tarif edilmiştir. Zengûle olarak adlandırılan XII-XVI. Yüzyıllar arası kullanılan makam yapısı zamanla çargâh makamının bünyesinde erimiş, XVI. Yüzyıldan itibaren Zengûle-Zirgüleli Hicaz adlarıyla Hicaz makamının zirgüle perdesi kullanılan hali olarak karşımıza çıkmıştır. XX. Yüzyıla kadar devam eden bu yapı Arel-Ezgi-Uzdilek sisteminde yine aynı isimle hicaz beşlisi+hicaz dörtlüsü olarak kullanılmıştır. Amacımız zengûle-zirgüleli hicaz makamının tarihi seyri içerisindeki değişimleri, başka makamlarla etkileşimlerini ve günümüzdeki durumunu ortaya koymaktır.