TÜRKİYE TÜRKÇESİNDEKİ SESBİRİMLERİN DIŞSAL VE İÇSEL ALT SESBİRİMLERİ: KATMANLI ÇEVRİYAZI MODELİ

Abstract

Kaydedilmiş konuşma örneklerinin özel işaretler ve harfler kullanılarak yapılan çevriyazısı, fonetik, dilbilim, ağız araştırmaları, ikinci dil öğretimi, dil ve konuşma bozuklukları gibi alanlarda sık kullanılmaktadır. Ancak, çevriyazının hangi yöntemle yapılacağı ve derinliğinin ne olacağı sadece Türkçe için değil bütün diğer diller için de sorun olagelmiştir. Çevriyazının derinliği genellikle amaca göre belirlenmekledir. Bu işlem sırasında gereksiz detaylara girmek araştırmacıya aşırı yük getirmekte, üzerinde durulması gereken noktaların göz ardı edilmesi ise veri kaybına ve yanlış yorumlamalara neden olmaktadır. Bu çalışmanın amacı, çevriyazının belirli kurallara göre şekillendiği ve derinliğinin çalışma boyunca sabit tutulduğu bir çevriyazı modeli geliştirmektir. Bu makalede, önce çalışmanın ilham kaynağını oluşturan Glosematik ve Sinirbilişsel Dilbilim kuramlarıyla ilgili kısa bilgi verilecek, daha sonra dışsal ve içsel alt sesbirim kavramları açıklanacak, Türkiye Türkçesindeki sesbirimlerden ve alt sesbirimlerinden bahsedildikten sonra Katmanlı Çevriyazı Modeli sunulacaktır. Katmanlı Çevriyazı Modelinde, çevriyazı derinliği yukarıdan aşağıya (soyuttan somuta) doğru Biçimbirimsel, Sesbirimsel, Dışsal Alt Sesbirimsel ve İçsel Alt Sesbirimsel şeklinde dört katmana ayrılmaktadır. Biçimbirimsel Katman çevriyazıda kullanılmamaktadır, Sesbirimsel Katmana geçişte önemi olan morfofonolojik işlemleri göstermek için burada yer verilmiştir. Türkçe için Sesbirimsel Katmanla ortografik gösterim aynı kabul edilebilir. Eğer kişisel farklılıkların incelenmesi planlanmıyorsa çevriyazı düzeyi olarak Dışsal Alt Sesbirimsel Katman kullanılmalıdır. Konuşma bozuklukları gibi kişisel farklılıkların önemli olduğu durumlarda ise çevriyazı düzeyi olarak İçsel Alt Sesbirimsel Katmanın kullanılması gerekmektedir